VNO-NCW kan eigen pensioenplan trekken

De AOW-gerechtigde leeftijd wordt sneller verhoogd. Dat is schrikken voor werknemers die daar nog niet op ingesteld waren. Ook betekenen de afspraken het einde van het pensioenakkoord.

Een week duurt lang in de politiek, zei de Britse premier Harold Wilson in 1964. Nederland ervaart dat nu. Nergens is dat zo zichtbaar en zijn de consequenties zo verstrekkend als bij de verhoging van de AOW-gerechtigde leeftijd.

Wat een week geleden voor gedoogpartner PVV van het minderheidskabinet nog onverteerbaar was, ging de nieuwe VVD-CDA-coalitie met D66, GroenLinks en ChristenUnie juist niet ver genoeg. De verhoging van de AOW-gerechtigde leeftijd naar 66 jaar in 2015 stond een week geleden nog in het Catshuisakkoord (opbrengst: 600 miljoen euro). Nu zegt de nieuwe coalitie: we beginnen in 2013. Een maand erbij en zo elk jaar verder (opbrengst nog onbekend).

De verhoging van de AOW-leeftijd is een maatregel waar politici al kabinettenlang tegenaan hikken. Waarvan steeds is gezegd: we moeten de burgers tijd geven om financiële regelingen te treffen. Maar opeens is het er. En wordt het rap ingevoerd.

De voordelen zijn te groot om te negeren, allereerst voor de staatskas. De stijgende AOW-leeftijd zet een rem op de onverbiddelijke stijging van de AOW-uitkeringen. Vorig jaar zijn de eerste na-oorlogse babyboomers met AOW gegaan. De vergrijzing komt nu echt op gang. Een hogere AOW-leeftijd is ook gunstig voor de pensioenwereld. De pensioenfondsen kunnen langer premie heffen, uitkeringen worden later betaald. Dat saldo groeit elk jaar.

Het kabinet kent bovendien de twee cruciale statistieken: meer mensen worden gezonder ouder. En: de leeftijd waarop mensen stoppen met werken stijgt gestaag.

Voor werknemers die dachten jaren te hebben om zich op de verandering in te stellen is het een tegenvaller. De oppositie links (SP) en rechts (PVV) concurreert straks om de stem van de teleurgestelde werknemer.

Dit wandelgangenakkoord maakt tevens een einde aan het pensioenakkoord uit 2010. Toen wilden werkgevers en vakbonden maximale zekerheid dat hun visie op pensioen en AOW-leeftijd zou winnen. Zij maakten afspraken over drie hoofdthema’s. Een: stabilisering van pensioenpremies (28 miljard euro). Twee: verhoging van de AOW-leeftijd naar 66 jaar in 2020. Drie: koppeling pensioen aan de beleggingsresultaten op de pensioenmiljarden.

Het akkoord riep herinneringen op aan het zogeheten akkoord van Wassenaar uit 1982. Daarin maakten werkgevers en vakbonden afspraken over loonmatiging, arbeidsduurverkorting en winstherstel voor bedrijven. Zij legden samen met het kabinet-Lubbers I de basis voor economische bloei. En zij vestigden voor een nieuwe generatie politici en bestuurders hun suprematie in sociaal-economisch beleid.

Het pensioenakkoord probeerde dat succes te herhalen, maar faalde. Het akkoord bracht geen consensus, maar werkte als splijtzwam, om te beginnen binnen de FNV. De handtekening van voorzitter Agnes Jongerius bleef ondanks alle interne tegenstand onder het akkoord staan, maar verloor zijn betekenis. Het kabinet en de werkgeversorganisatie VNO-NCW hielden er eveneens aan vast. Tegen beter weten in.

Nog begin deze week sprak werkgeversvoorman Bernard Wientjes zijn steun uit voor de Catshuisplannen, met uitzondering van de AOW-maatregel. Dat was in strijd met het akkoord met de vakbeweging.

Wat is nu het vervolg?

VNO-NCW, de politiek-economische ‘peetvader’ van het demissionaire kabinet, kan nu zijn eigen plan trekken. Ook zonder akkoord is pensioen een cruciale en dure arbeidsvoorwaarde. En zijn pensioenen verworven rechten die onzekerder zijn dan ooit. De onderhandelingen daarover verschuiven straks naar ondernemingen en bedrijfstakken. Arbeidsrust is niet verzekerd.

Betekenisvoller nog is dat de nieuwe politieke coalitie het initiatief heeft genomen in de eerste grote verandering sinds de invoering van de AOW in 1957. Het sociaal-economisch overleg, het ‘poldermodel’, moet inschikken. Het boegbeeld van het overleg, de Sociaal Economische Raad (1950), zit met het vertrek van Alexander Rinnooy Kan binnenkort zonder voorzitter. Geen zicht meer op een pensioenakkoord, geen herhaling van het akkoord van Wassenaar, maar een AOW-akkoord waarin het primaat van de politiek heeft gewonnen.