Wind op het Binnenhof draait snel

Nieuwsanalyse Minister De Jager probeert samen met oppositiepartijen het ‘Wandelgangenakkoord’ te sluiten over meer dan tien miljard aan bezuinigingen in 2013. Of dat lukt, wordt vandaag in een uniek Tweede Kamerdebat beslist.

Een revolutie is het niet, maar de wind op het Binnenhof draait snel. Sinds demissionair minister Jan Kees de Jager in de Kamer zoekt naar miljardenbezuinigingen, verdwijnen de trofeeën van de PVV in hoog tempo. Wat blijft er over van de voorgenomen bezuinigingen op de geestelijke gezondheidszorg, de cultuur en natuur? Weinig, zo lijkt het.

Maar met het verwijderen van de PVV-erfenis is het probleem van De Jager niet opgelost. D66, GroenLinks en de ChristenUnie hebben het initiatief gegrepen en praten over een bezuinigingspakket van 12 miljard euro. Maar deze ‘Kunduz-partijen’ – die eerder het kabinet steunden bij een nieuwe missie naar Afghanistan – willen ook bezuinigingen van het kabinet terugdraaien. Bijvoorbeeld op het passend onderwijs en het persoonsgebonden budget. Dat slaat snel een gat van een half miljard. En met belangrijke delen van het mislukte Catshuisakkoord zijn oppositiepartijen het ook niet eens.

Afschaffen gaat snel, maar het optuigen van een nieuw pakket waardoor het tekort in 2013 aan Brusselse eisen voldoet, is lastiger. Vanmiddag moet in een Kamerdebat duidelijk worden of de oppositie akkoord gaat met een aangepast Catshuisakkoord. De uitkomst was vanochtend niet te voorspellen. Duidelijk is wel dat het demissionaire minderheidskabinet maandag aan de Europese Commissie schetst hoe Nederland de financiën op orde brengt.

Alle partijen die nu meepraten over bezuinigingen staan voor hun eigen dilemma’s. De moeilijkste afweging is voor GroenLinks. Leider Jolande Sap is kwetsbaar voor verwijten dat ze meewerkt aan ‘rechtse’ bezuinigingen. De partij vond eerder dat het tekort nu terugdringen naar 3 procent schadelijk is. Maar verweten worden het landsbelang te negeren is dat ook.

Om de risico’s op de linkerflank te beperken, probeert GroenLinks ook de PvdA achter de nieuwe, aangepaste bezuinigingen te krijgen. Maar ook de sociaal-democraten lopen dan risico. In het Catshuis werd bijvoorbeeld bepaald dat de AOW-leeftijd niet in 2020, maar al in 2015 omhooggaat. Deze maatregel blaast het pensioenakkoord van vorig jaar op dat de PvdA na lang twijfelen steunde. Dat geeft het bestaande verzet van SP en PVV nieuwe voeding.

Niet alleen de oppositiepartijen staan voor lastige afwegingen. VVD en CDA zien de afspraken die zij de afgelopen zeven weken hebben gemaakt in hoog tempo veranderen. Een btw-verhoging kan op steun van een Kamermeerderheid rekenen, maar het lage tarief (op de boodschappen) mag niet wijzigen. En kunnen we de lage inkomens niet direct compenseren via de inkomstenbelasting? En bij het instellen van een nullijn bij de overheid geen uitzondering maken voor de leraren?

De coalitie kijkt met pijn in ’t hart naar deze ontmanteling van haar akkoord. De tijd is wellicht te kort om alle consequenties te overzien. Zelfs als het De Jager lukt om een ‘Kunduz-coalitie’ te vormen, dan is het nog de vraag hoe houdbaar het akkoord wordt. Volgens de peilingen hebben deze partijen na de verkiezingen, als er over de begroting wordt gestemd, geen meerderheid meer.

Commentaar: pagina 2

In het nieuws: 4-6

Opinie: pagina16