15-jarige maker omstreden gedicht: ik heb niemand willen kwetsen

Amersfoort liggen 865 Sovjet-soldaten uit de voormalige Sovjetunie begraven, gesneuveld tijdens de tweede wereldoorlog. Veel van hun nabestaanden in de USSR/Rusland hebben daar nooit weet van gehad. Een Nederlandse journalist (Remco Reiding) is al jaren bezig om die nabestaanden op te sporen. Met redelijk succes. Gisterenavond landde de 73-jarige Zoja Kozyreva op Schiphol. Ze heeft een lange reis achter de rug. Eerst van Koergan naar Moskou en dan naar het verre Nederland. Vannochtend staat ze bij het graf van haar vader op het Russisch ereveld in Amersfoort. Tientallen jaren heeft Zoja, die opgroeide in een weeshuis, niet geweten dat haar vader, soldaat in het Sovjet-leger, een graf had. Hij stond als vermist te boek, zelfs wáár hij vermist was geraakt – Zoja had geen idee. Vandaag knielt Zoja Kozyreva bij het graf van haar vader. Een neef van een gesneuvelde soldaat knielt ook bij het graf van zijn oom.Foto Evelyne Jacq De 15-jarige scholier Auke Siebe Dirk de Leeuw hoopt op 4 mei een gedicht voor te lezen over zijn oudoom, die diende bij de SS. Foto Evelyne Jacq

Zelden leidt een gedicht van een scholier in 24 uur tijd tot zo veel ophef. Zojuist is bekendgemaakt dat het omstreden gedicht van de 15-jarige Auke de Leeuw geschrapt is uit het programma van de Nationale Dodenherdenking. NRC-redacteur Danielle Pinedo interviewde eerder vanochtend de Noord-Brabantse jongen over zijn gedicht.

Auke de Leeuw schreef het gedicht naar aanleiding van de gedichtenwedstrijd die het Nationaal Comité 4 en 5 mei ieder jaar uitschrijft onder scholieren. Het vraagt scholieren daarbij te reflecteren op de erfenis van de oorlog. Een onafhankelijke jury bepaalde dat Auke zijn gedicht, over zijn oudoom die tijdens de Tweede Wereldoorlog diende bij de Waffen-SS en daarmee „voor een verkeerd leger koos”, mocht voordragen.

Lees hieronder het gedicht:

Foute Keuze

Mijn naam is Auke Siebe Dirk
Ik ben vernoemd naar mijn oudoom Dirk Siebe
Een jongen die een verkeerde keuze heeft gemaakt
Koos voor een verkeerd leger
Met verkeerde idealen
Vluchtte voor de armoede
Hoopte op een beter leven
Geen weg meer terug
Als een keuze is gemaakt
Alleen een weg vooruit
Die hij niet ontlopen kan
Vechtend tegen Russen
Angst om zelf dood te gaan
Denkend aan thuis
Waar Dirk z’n toekomst nog beginnen moet
Zijn moeder is verscheurd door de oorlog
Mama van elf kinderen, waarvan vier in het verzet zitten
En een vechtend aan het oostfront
Alle elf had ze even lief
Dirk Siebe kwam nooit meer thuis
Mijn naam is Auke Siebe Dirk
Ik ben vernoemd naar Dirk Siebe
Omdat ook Dirk Siebe niet vergeten mag worden.

Auke (15)

Een bericht hierover in NRC Handelsblad van gisteren leidde tot ophef. “Je schoffeert hiermee de eerste generatie slachtoffers. Moet dit nou echt, zo’n gedicht op zo’n dag?”, zei adjunct-directeur Esther Voet in NRC Handelsblad. Het Nederlands Auschwitz Comité dreigde vanochtend met een boycot.

Oorlog kent alleen maar verliezers

Tegenover NRC-redacteur Danielle Pinedo vertelde Auke de Leeuw vanochtend hoe hij op het idee kwam om over zijn oudoom te schrijven.

“Van onze docent Nederlands moesten we een gedicht schrijven over vrijheid. De beste gedichten zou zij naar het Comité 4 en 5 mei sturen. Toen herinnerde ik mij een verhaal dat mijn moeder mij enkele jaren geleden vertelde, over mijn oudoom Dirk Siebe. Zijn broer had brieven van hem bewaard. Die heb ik met mijn moeder gelezen. Op basis daarvan heb ik een gedicht geschreven.”

Auke zei in het interview dat hij beseft dat hij een gevoelig thema aansneed.

“Ik kan mij voorstellen dat mensen zich door mijn gedicht gekwetst voelen, maar dat is nooit mijn bedoeling geweest. Ik wilde laten zien dat oorlog alleen verliezers kent: aan de goede én de verkeerde kant. Hoe kunnen wij leren van onze fouten als wij die fouten niet mogen benoemen? Ik ben zelf geboren in vrijheid. Voor mij is het al moeilijk genoeg om altijd de juiste keuzes te maken. Hoe moet het dan zijn geweest voor mensen in de oorlog? Dat heb ik proberen te vertellen met mijn gedicht.”

„Ik hoop dat ik niet veroordeeld word. Ik ben gevraagd mijn gedicht voor te lezen. Ik vind het spannend en een eer. Als het aan mij ligt, ga ik naar de Dam. Punt.”

Auke zal echter dus niet zijn gedicht mogen voorlezen. Het Comité schrijft in een verklaring:

Dat het gedicht niet voorgedragen wordt op de Dam doet niets af aan de waardering die het comité heeft voor het gedicht van Auke. Het comité betreurt de discussie en vindt het verdrietig dat de keuze van het comité om deze jongere aan het woord te laten op de Dam tot zoveel emoties heeft geleid. Derhalve heeft het comité besloten om het gedicht niet te laten voordragen.

Jammer dat Auke speelbal is geworden

NRC-redacteur Danielle Pinedo sprak rond 14.00 uur met de moeder van Auke. Die zegt in een reactie:

“We kunnen ons vinden in de beslissing van het Comité. Het is jammer dat Auke speelbal is geworden in een complex geheel”

Op de vraag of hij nog naar de herdenking op de Dam gaat, antwoordde ze:

“Ja, als toehoorder.”

Vindt u het terecht dat het gedicht van Auke geschrapt is uit het programma van de Nationale Dodenherdenking? Laat het hieronder weten. Lees het volledige interview met Auke de Leeuw vanmiddag in NRC Handelsblad. Of lees het artikel vanaf 15.00 uur in de digitale editie (alleen voor abonnees)

    • David Haakman