Het hoeft niet, maar ’t geeft een zeker cachet

Het is niet langer verplicht, maar in rechtszalen in het hele land hangen portretten van koningin Beatrix, merkte verslaggever Merel Thie op. Behalve in Amsterdam, daar is de koningin vrijwel volledig verdwenen.

Het gerechtsgebouw in Eindhoven wordt wel ‘de nachtclub’ genoemd. De hoge deuren zijn bekleed met gecapitonneerd wit leer. Vanaf het plafond hangen bordeauxrode velours gordijnen naar beneden, met glanzende vitrage in dezelfde kleur ervoor. In de zalen hangen portretten van koningin Beatrix. Geen traditionele staatsieportretten, maar gestileerde werken van kunstenares Marte Röling in zwart en wit.

Toen het Eindhovense gerechtsgebouw in 2005 in gebruik werd genomen, was er al lang geen verplichting meer om een portret van de koningin in rechtszalen op te hangen. Sinds de grondwetswijziging van 1983 wordt niet langer uit haar naam recht gesproken. Toch houden de meeste rechtbanken vast aan de traditie dat in iedere rechtszaal een beeltenis van haar te zien is.

In alle zalen van de Groninger rechtbank bijvoorbeeld, op één na. In die – belangrijkste – zaal, nummer veertien, staat een borstbeeld van de koningin. Het hoeft misschien niet, maar het geeft een zeker „cachet”, zegt een medewerker, en is een „eerbetoon” aan haar.

In een van de kleinste rechtbanken van het land, in Dordrecht, hangen in alle zalen nog beeltenissen van de koningin. „Hoeft dat niet meer?” vraagt een woordvoerder. In Maastricht hangt de koningin nog in vijf van de negen zalen. Het is traditie, zegt een woordvoerder. In alle rechtszalen in Den Bosch hangen foto’s van haar – gemaakt door een Brabantse fotograaf. Ze zijn achter de rechters opgehangen. „Alsof zij over hun schouder meekijkt”, zegt een woordvoerder.

In de vier grootste zalen van de rechtbank in Zwolle is haar silhouet verwerkt in een goudkleurig rond kunstwerk op de achterwand. Dat was eerst het silhouet van haar moeder, koningin Juliana. Maar toen Beatrix in 1980 koningin werd, is het silhouet bijgewerkt tot het hare. Het rechtbankbestuur vond het zonde om de kunstwerken te vervangen. Dat die truc opnieuw uitgehaald zou kunnen worden als Willem-Alexander koning wordt, lijkt onwaarschijnlijk.

En hoe zit het in het doorgaans zo republikeinse Amsterdam? In het gerechtsgebouw aan de Parnassusweg dat in 1990 in gebruik werd genomen, is de koningin vrijwel volledig verdwenen. In nog maar twee zalen hangen – moderne – portretten van haar, onder meer van kunstenaar Jeroen Henneman. Maar in de meeste zalen is bij de ingebruikname van het gebouw haar portret vervangen door uiterst neutrale kunst, zoals geweven wandkleden met grillige lijnen. De staatsieportretten van de koningin zijn indertijd teruggestuurd naar de Dienst der Domeinen, laat een woordvoerder weten. Hoewel een enkel portret is achtergebleven en nu de kamer van een, blijkbaar niet zo republikeinse, medewerker siert.