De Jager, de brief en het debat: het is een bewogen dag in Den Haag

Jan Kees de Jager. Hij rent vandaag van hot naar her om partijen bij elkaar te krijgen.
Jan Kees de Jager. Hij rent vandaag van hot naar her om partijen bij elkaar te krijgen. Foto Hollandse Hoogte / Arie Kievit

Voor aanstaande maandag moet Jan Kees de Jager een bezuinigingsplan overleggen aan Brussel. Er is dus haast bij, maar ‘in zeven uur krijg je niet zomaar voor elkaar wat in zeven weken niet lukte’, zei hij gisteren. Welke kant gaat het op? Het is wachten op een brief van de minister en aansluitend het debat.

Europa kijkt mee over de schouder van de demissionair minister van Financiën, die na het mislukken van het Catshuisakkoord plotseling op heel andere deuren moet kloppen om steun te krijgen voor allerhande bezuinigingsplannen. Van het Catshuisakkoord ter waarde van 14,2 miljard euro dat volgens VVD en CDA zo goed als af was, blijft naar verluidt weinig over.

De Jager moet in de loop van de middag beslissen of hij genoeg materiaal heeft om per brief een levensvatbaar bezuinigingspakket aan de Tweede Kamer te sturen. Vanavond (volgens de laatste berichten vanaf 19.30 uur) volgt dan een aansluitend debat. Maandag zal het demissionaire minderheidskabinet in een brief aan de Europese Commissie moeten schetsen hoe Nederland de financiën op orde gaat brengen.

De drieprocentsnorm: wie geloven er wel en niet in?

Tot in de nacht sprak De Jager gisteren met de fracties van D66, ChristenUnie, GroenLinks, CDA en VVD (de ‘Kunduzcoalitie’) over een pakket bezuinigingen ter waarde van 12 miljard euro. Deze partijen zien de noodzaak om in 2013 onder een begrotingstekort van 3 procent van het bbp te blijven - maar dan wel tegen hun eigen voorwaarden. Ze willen wisselgeld: zo zouden de plannen voor het passend onderwijs en het persoonsgebonden budget moeten sneuvelen. GroenLinks, dat eigenlijk bang is voor schade aan de economie bij ‘draconische’ bezuinigingen, wil er enkel voor gaan als het milieu er goed vanaf komt.

PvdA, SP en PVV voelen er weinig voor om die 3 procent na te jagen. Wat de PVV betreft was het de belangrijkste reden waarom de gedoogcoalitie stukliep. De drie partijen vinden dat het tekort in 2013 best hoger mag uitvallen en dat Brussel daar maar mee akkoord moet gaan zolang er voldoende hervormingen op de lange termijn tegenover staan. Een langetermijnvisie is beter dan ‘een sprintje naar 2013’, zei Samsom (PvdA) tijdens het debat van eergisteren.

Kortom: het zijn moeilijke keuzes. Vrijwel elke partij worstelt met dilemma’s en ondertussen dringt de tijd.

Hoeveel blijft er over van het Catshuisakkoord?

De drie partijen die tot voor kort de gedoogcoalitie vormden, zien veel van de zorgvuldig uitonderhandelde plannen nu in rook opgaan, schrijven Derk Stokmans en Erik van der Walle vanmiddag in NRC Handelsblad:

“Sinds Jan Kees de Jager in de Kamer zoekt naar miljardenbezuinigingen, verdwijnen de trofeeën van de PVV in hoog tempo. Wat blijft er over van de voorgenomen bezuinigingen op de geestelijke gezondheidszorg, de cultuur en natuur? Weinig, zo lijkt het.”

En niet alleen de PVV moet inleveren:

“[Ook] VVD en CDA zien de afspraken die zij de afgelopen zeven weken hebben gemaakt in hoog tempo veranderen. Een btw-verhoging kan op steun van een Kamermeerderheid rekenen, maar het lage tarief (op de boodschappen) mag niet wijzigen. En kunnen we de lage inkomens niet direct compenseren via de inkomstenbelasting? En bij het instellen van een nullijn bij de overheid geen uitzondering maken voor de leraren?”

Wat kunnen we verwachten van de brief?

Er zal vandaag een verklaring moeten komen van De Jager, naar aanleiding van de gesprekken die hij gisteren en vandaag voerde. Wat daar precies in komt te staan, is vooralsnog onduidelijk, zegt onze politiek verslaggever Erik van der Walle:

“Er is rond 11.00 uur overlegd op het ministerie door de coalitie: Blok, Van Haersma Buma en de financiële woordvoerder. Zij spraken over de dingen die de oppositiepartijen gisteren in brachten in hun overleg met de Jager. Vervolgens is De Jager weer naar de ‘Kunduzcoalitie’ gestapt voor nieuwe gesprekken. De brief bevat misschien een aangeklede begroting voor 2013, maar misschien is het ook enkel een uitleg van de onzekerheden die er nu nog zijn. Er zal in elk geval in moeten staan wat er maandag (30 april) naar Brussel gestuurd gaat worden. Hoe gedetailleerd die plannen zijn, moeten we afwachten.”

Wat kunnen we verwachten van het debat?

Uiteraard zullen de partijen niet in een openbaar debat elkaar pas officieel de hand schudden over bezuinigingen. Van der Walle daarover:

“Tijdens het debat zou het akkoord klaar moeten liggen en kunnen de partijen het voor de bühne nog verder bespreken. Elke partij zal er zijn sausje overheen willen gooien. Partijen die buiten de onderhandelingen staan, zoals de SP en de PVV, zullen met hun eigen inbreng willen komen.”

Zo kwam vanmiddag al naar buiten dat de PVV juist een belastingverlaging wil voorstellen. De PvdA zou ondertussen bereid zijn ‘te bewegen’ in de richting van de partijen die wel voor de EU-norm willen gaan.