Catalonië gaat de strijd aan met Madrid

De Spaanse regering vindt dat de regio’s te veel uitgeven en wil de controle verscherpen. Catalaanse nationalisten willen daar niets van weten. „Dit zou een onrecht zijn.”

Catalonië, legt de Catalaanse president Artur Mas uit in zijn middeleeuwse paleis in hartje Barcelona, „moet je eigenlijk zien als het Nederland van Zuid-Europa. Net zoals de Nederlanders hebben wij Catalanen ons land altijd moeten bevechten. Jullie vochten tegen het water, wij tegen onze machtige buren.”

De strijd van zijn welvarende regio van 7,5 miljoen inwoners tegen Madrid, wil Mas maar zeggen, is eeuwenoud en zwanger van historische en politieke gevoeligheden. Het is een strijd die in alle hevigheid is opgelaaid. Afgelopen weekeinde verklaarde Mas de centrale regering in Madrid politiek de oorlog.

Aanleiding is de economische crisis. De rechtse regering van premier Mariano Rajoy wil meer controle over de uitgaven van regio’s. Vorig jaar sloot Spanje af met een begrotingstekort van 8,5 procent, waarvan bijna 3 procentpunt bij de regio’s zat. „Spanje heeft de uitgaven gedecentraliseerd, maar niet de inkomsten” zegt Mas. „ Veel regio’s vinden dat niet erg, die vinden het wel makkelijk dat Madrid dit doet. Maar wij willen zelf belasting gaan heffen, een eigen ministerie van Financiën, wetten kunnen veranderen in het parlement. Dat is de strijd die we nu voeren.”

De regering-Rajoy eist dat de regio’s fors gaan snijden. Presenteren ze ontwerpbegrotingen waarin de afgesproken norm voor het tekort (1,5 procent van het regionale bbp) wordt overschreden, dan kan de staat interveniëren, zo dreigt Madrid. Volgende maand al.

Mas’ partij CiU, een verbond van liberale en christen-democratische Catalaanse regionationalisten, reageert fel op dit dreigement. Dit weekeinde zei ze geen enkel voorstel van de regering-Rajoy meer te steunen. Rajoy, wiens Partido Popular (PP) in het nationale parlement een absolute meerderheid bezit, heeft de stem van CiU niet per se nodig. Maar hij streeft naar een zo groot mogelijk draagvlak voor zijn ingrijpende maatregelen. Op zijn beurt heeft Mas de stem van de Catalaanse PP in het regioparlement wel nodig om te kunnen regeren.

U wilt na een eventuele interventie van Madrid meteen vervroegde regionale verkiezingen uitschrijven.

„Dat heb ik al voor mezelf besloten. Bijvoorbeeld om een absolute meerderheid te winnen, opdat ik niet langer afhankelijk ben van de Catalaanse PP. Maar ook omdat ik vind dat Madrid moet weten wat de reactie van de Catalaanse bevolking is als haar onrecht wordt aangedaan. En dit zou een onrecht zijn, want er is geen regio die zo veel doet om financieel orde op zaken te stellen.”

Bij zijn aantreden, eind 2010, trof Mas een tekort aan dat fors hoger lag dan gemeld door zijn socialistische voorganger. Zijn regering introduceerde een eigen bijdrage voor medicijnen, verhoogde het collegegeld, voerde een toerismetaks in en verlaagde de ambtenarensalarissen. Maar, erkent Mas, het zal waarschijnlijk niet genoeg zijn om de 1,5-procentsnorm te halen. „Ik betwijfel het. Al gaan we het serieus proberen. Dat is in ons eigen belang.”

Kunt u zich voorstellen dat Madrid uw regio intervenieert?

„Het kost me grote moeite. In het geval van Catalonië lijkt het me ondenkbaar, de reactie van de bevolking zou heel heftig zijn. De centrale regering zou zichzelf hiermee in de voet schieten. Ik begrijp dat ze bezorgd is over de overheidsuitgaven, maar dan moet ze zelf ook maatregelen nemen die ze nu nog niet neemt. Bijvoorbeeld: de ww-uitkering verlagen, ook rijksambtenaren korten op hun salaris. Het mag sociaal wenselijk zijn de pensioenen te verhogen, zoals de regering doet, maar of het financieel verstandig is... Een echte eigen bijdrage in de zorg introduceren. De btw verhogen. Het huidige beleid geeft ons het gevoel dat de regering niet het antwoord geeft dat Europa van Spanje vraagt.”

In Madrid is de gedachte dat de regio’s te autonoom zijn geworden.

„Als de PP en de PSOE [de centrumlinkse oppositie] vinden dat de decentralisatie te ver is gegaan, kunnen ze die terugdraaien. Maar ze moeten wel de historische werkelijkheden van de regio’s respecteren, vooral die van Catalonië en Baskenland. Zelfs de Franco-dictatuur heeft die niet kunnen uitwissen. En deze crisis zal dit ook niet kunnen.”

Met zoveel landjes die het onderling oneens zijn, lijkt Spanje wel Europa in het klein. En in Europa wordt nu toch gekozen voor centralisatie?

„Een sterker Europa is in onze ogen een federaal Europa, met een sterk centraal gezag op belangrijke thema’s, zoals in de VS. Maar waarin ook de regio’s meer macht krijgen. Catalonië wil zoals Nederland en Denemarken zijn, met dezelfde rechten.”

Als 28ste lidstaat van de EU zou Catalonië een van de rijkere lidstaten zijn. U zou niet hoeven betalen aan Andalusië of Extremadura, maar wel aan bijvoorbeeld Bulgarije of Slovenië.

„Ja, dat zouden we dan betalen. Misschien niet zo veel als Nederland, want zo rijk zijn we ook weer niet. Maar wel wat van ons wordt verlangd.” Lachend: „We zijn inmiddels wel gewend om te moeten betalen.”

„We zijn geen egoïstische mensen die alles voor zichzelf willen. We willen de solidariteitskraan naar andere Spaanse regio’s ook niet helemaal dichtdraaien, maar we willen die overdracht doen na zelf eerst belasting te heffen. Dat is transparanter. En het moet niet oneindig zijn, we willen een tijdspad waarin het wordt afgebouwd.”