Fladderende inktvissen en rivieren op de zeebodem

De camera zoomt in op een dode vis in een viswinkel. „Hoe ben ik hier terechtgekomen?”, vraagt de commentaarstem zich namens de vis af. „Dat is een vreemd verhaal.” En de vis neemt ons mee naar de omgeving van zijn jeugd: de wereld van het plankton waar hij als larf deel van uitmaakte.

Het is een van de inmiddels twintig video’s op Ted-Ed of TedEducation, een nieuw YouTube-kanaal van de organisatie achter de bekende TED-lezingen.

Op education.ted.com kunnen docenten hun beste lessen nomineren en studenten hun beste docenten. Ted-Ed maakt dan in overleg met de uitverkoren docenten de genomineerde les geschikt voor een video, onder andere door de lengte te beperken tot maximaal tien minuten. Verder wordt de les geïllustreerd met animatie. Bezoekers kunnen ook animatoren nomineren.

De hierboven beschreven video had geen animatie nodig. De maker, marien biologe en filmmaakster Tierney Thys, heeft schitterende microscoopbeelden aangeleverd. Terwijl de vis vertelt over de rare kostgangers waarmee hij een druppel zeewater deelde, zien we deze planktondiertjes in het prachtigste licht, in doorsnede, en bezig met activiteiten van jagen tot het bouwen van een nest met ledematen van hun prooien.

Ted-Ed schakelt geen twee keer dezelfde animator in en dat leidt tot grote diversiteit. De ene keer volgt een hand met een viltstift al tekenend het betoog, zoals in het filmpje over de uitvinding van de scheepscontainer.

In een andere video vertelt mythbuster Adam Savage hoe eenvoudige ideeën in de wetenschap grenzen verleggen, zoals bij het meten van de lichtsnelheid halverwege de negentiende eeuw. Terwijl hij vertelt, dwarrelen de kladpapiertjes met ideeën om hem heen.

Een collega van Tierney Thys, David Gallo, heeft de voordracht die hij houdt over de diepzee in een soort plakboek geplakt. De camera zwerft door dat plakboek en zoekt, terwijl Gallo spreekt, steeds andere plaatjes op. Die worden soms als video in beweging gezet.

Het meest verbazingwekkende verschijnsel dat hij laat zien, is een rivier van relatief zwaar water die stroomt over de bodem van de Golf van Mexico, compleet met kabbelende golven, stranden en vissen die alleen in dát water leven.

Daarnaast toont hij een parade van bizarre diepzeebewoners zoals Dombo, een soort octopus die door het water fladdert met vinnen die zowel aan vleugels als aan olifantsoren doen denken. „We hebben nog maar 5 procent van de zee verkend, dat wil zeggen dat we er even hebben rondgekeken.”

Veel van deze video’s zijn eerder promotiefilmpjes dan lessen. Thys en Gallo bijvoorbeeld vertellen niet waarom dát beest dáár leeft en er zó uitziet. Maar ze maken je wel razend nieuwsgierig, en dat is alvast een verdienste. Hoe die vis precies in de winkel belandde, is niet het belangrijkste.

Bekijk de Ted-Edfilmpjes via nrc.nl/bekijks