Pretoogjes

Ik landde zaterdag om iets over zeven op Schiphol. Londen was weer enerverend geweest: KLM had mijn bagage zoekgemaakt, een zwerver had me bespuugd, in Tate Modern fonkelde Damien Hirsts diamanten schedel zo heftig dat je er niet langer dan twintig seconden onafgebroken naar kon kijken en ik had een Britse schrijver geïnterviewd die vertelde dat de interessantste personages leden aan wat de Fransen ‘décalage’ noemen, een verschil in tijd en ruimte, of zoals hij dat naar fictie vertaalde, ‘een verschil tussen hun ervaring en het verhaal van die ervaring’. Citaat: „Warhol zei het, nadat hij was neergeschoten; het had hem zo uit zijn gewone leven gehaald, dat alles wat hij na de aanslag meemaakte, aanvoelde alsof hij tv aan het kijken was.”

Bij het taxiën naar de gate bleef iedereen zitten, op één man na, die verbaasd met zijn iPhone in zijn hand opstond. Hij zei iets: „… is gevallen!”

Wat is gevallen, dacht ik? Homs, Stalingrad? Een rij achter me vroeg iemand het hem: wat is gevallen? „Het kabinet!”

Ik snapte zijn opwinding: het gaat niet eens zozeer om het nieuws zelf, maar om het feit dat jij de enige bent die het weet. Toen Pim Fortuyn werd doodgeschoten, was mijn familie nog aan het natafelen, alleen ik wist het. Niet zonder gevoel voor theater deelde ik het nieuws mee, „Jongens, ik moet jullie iets vertellen” – ik had bijna een licht gevoel in mijn hoofd, iets tintelends. Het voelt heel intiem, even is het alsof het nieuws van jou is.

Heel even zei niemand iets in het vliegtuig, mensen zochten oogcontact en vonden pretoogjes, en opeens begon bijna iedereen te lachen. Dat is een lekkere binnenkomer! Ook de stewardessen lachten, nog breder dan normaal. „Nou ja, ik ga twee dagen weg en als ik terugkom, is het kabinet ineens…”, zei een vrouw. „ Ja, daar zal het aan liggen!”, riep haar man.

In mijn gestresste handschrift las ik terug: ‘Décalage is het gevoel dat je je in een andere tijdzone bevindt dan hetgeen wat je meemaakt. Don Quichote had het, Tristam Shandy. Shakespeare laat het Hamlet opmerken: ‘Time is out of joint.’

Ik weet niet of mensen thuis, voor de tv, ook zo zaten te lachen, of dat ze zich al zorgen maakten over de afwaardering van de kredietwaardigheid, of over de gebrekkige slagvaardigheid van een demissionair kabinet, maar in het vliegtuig, taxiënd naar Schiphol, was het alsof de val van het kabinet een grap was die speciaal voor ons was bedoeld.

Dit is de laatste column van Joost de Vries. Rolf Dobelli neemt vanaf volgende week maandag deze plek in. Komende vrijdag een interview met deze Zwitserse auteur.