Politieke argeloosheid een risico voor Duitse Piraten

De Piratenpartij in Duitsland heeft last van groeistuipen. De partij, die vooral pleit voor directe democratie en vrijheid op internet, heeft last van haar onbezonnenheid en onervarenheid.

Zo’n duizend leden en aanhangers waren bijeen tijdens een partijcongres van de Duitse Piratenpartij in Offenbach, in december vorig jaar.
Zo’n duizend leden en aanhangers waren bijeen tijdens een partijcongres van de Duitse Piratenpartij in Offenbach, in december vorig jaar. Foto AFP

De Duitse Piraten, een nieuwe en electoraal succesvolle beweging, moeten de noodvlag hijsen. Ze zijn overwerkt, hebben geen antwoord op actuele maatschappelijke problemen en komen met steeds meer omstreden uitlatingen in het nieuws. ‘Avanti Dilettanti’ heet het in een vernietigend omslagartikel in Der Spiegel van deze week.

Het kon niet uitblijven. Bij zoveel politiek succes moest het gevestigde systeem een keer terugslaan. De Piraten zijn sinds september vorig jaar in Duitsland sterk in opmars. Ze veroverden met bijna negen procent van de stemmen vijftien zetels in de gemeenteraad van de stad en deelstaat Berlijn. Bij verkiezingen in Saarland, afgelopen maand, kwamen de Piraten vanuit het niets op 7,4 procent. In deze zuidwestelijke regio worden ze aangevoerd door een ex-stagiaire van een softwarefirma, de 23-jarige Jasmin Maurer.

De partij is de afgelopen dagen door onervarenheid en onbezonnenheid steeds meer in de verdediging gedrongen. De Berlijnse Piraat en landelijk partijbestuurder Martin Delius (28) vergeleek de razendsnelle opmars van zijn beweging met die van Hitlers NSDAP. Zijn 26-jarige collega Julia Schramm werd erop betrapt dat ze in een blog had geschreven dat de Holocaust „economisch geëxploiteerd” wordt.

Vergelijkingen met het nationaal-socialisme en de massamoord op de Joden zijn in Duitsland volledig taboe. De Piraten reageerden aanvankelijk nogal lauwtjes op de kritiek die na deze uitlatingen ontstond. Maar toen de storm niet ging liggen, moest partijvoorzitter Sebastian Nerz (37) afgelopen weekend hardhandig ingrijpen. Hij corrigeerde de woorden van zijn partijgenoten. „Het is grote onzin om de NSDAP er als vergelijking bij te halen.”

De Piraten zijn een pan-Europees verschijnsel. De partij is in 2006 door de Zweed Richard Falkvinge opgericht. Piraten willen directe democratie, bescherming van de burgerrechten, vrijheid op het internet, privacybescherming, meer politieke transparantie en hervorming van het auteurs- en patentrecht. In Duitsland wordt de partij doorgaans als links-liberaal gekwalificeerd. Hun liberalisme zit de Piraten nu in de weg: eigenlijk moet ieder kunnen zeggen wat hij wil. Tegelijk kan dat de partij in grote problemen brengen.

Piraten zijn over het algemeen jong, net als hun kiezers. De gemiddelde leeftijd van de leden van de Berlijnse Piratenfractie is ongeveer 30 jaar. Hun electorale goodwill hebben ze te danken aan politieke argeloosheid en aan het feit dat ze de eerste partij zijn die internet en computer gebruiken bij de samenstelling van hun programma. Maar deze zogeheten liquid feedback lost het probleem met racistische of extreemrechtse uitlatingen niet op, schrijft Piraat en filosofiestudente Lena Rohrbach vandaag in de Die Tageszeitung. Daartegen helpt alleen „een heldere politieke opstelling”.

In korte tijd is er op de Duitse Piraten veel afgekomen. Menig partijlid is volgens Der Spiegel van een kalm studentenbestaan gelanceerd in het hectische leven van nationaal of regionaal politicus. De 24-jarige Marina Weisband werd het afgelopen donderdagavond allemaal te veel. Ze zit in het landelijke partijbestuur en moest live optreden in de televisieshow van Maybrit Illner.

Centraal daarin stond de vraag waarom de Piraten zo populair zijn. Kort voor ze op moest, zakte Weisband in elkaar en ze werd later in het ziekenhuis opgenomen. Na eerdere gezondheidsproblemen deed ze het al wat rustiger aan, maar nu is ze zo overwerkt dat artsen een terugkeer in de politiek voorlopig uitsluiten.

Voor de komende deelstaatverkiezingen in Sleeswijk-Holstein en Noordrijn-Westfalen, begin mei, staan de Piraten er in de peilingen uitstekend voor. Ze zouden met gemak de kiesdrempel van vijf procent halen. Zulke successen zorgen voor scheve ogen. De gevestigde Duitse politiek heeft eerst geprobeerd de Piraten te negeren, zoals de Groenen, van wie ze te horen kregen dat ze „een protestpartij zonder helder programma” zijn.

De Groenen zijn zelf ooit als protestpartij begonnen en constateren tot hun schrik dat ze, nu de Duitse kerncentrales op last van bondskanselier Angela Merkel successievelijk worden gesloten, hun belangrijkste programmapunt verliezen. De winst van de Berlijnse Piraten ging dan ook ten koste van de Groenen.

Nu negeren niet meer gaat, worden de Piraten direct aangevallen. In een live uitgezonden talkshow op televisie kreeg de Berlijnse Piraat Christopher Lauer (28) het onlangs aan de stok met de politieke veteraan Kurt Beck (63), de sociaal-democratische minister-president van de deelstaat Rheinland-Pfalz.

Beck reageerde op het faillissement van de grote Duitse drogisterijketen Schlecker, die dezer dagen enkele duizenden mensen moet ontslaan. Hij verweet Lauer dat de Piratenpartij geen antwoord heeft op dit soort maatschappelijke problemen. „Als wij als politici daar geen mening over hebben, zeggen de mensen dat ze de politiek niet nodig hebben”, aldus een boze Beck.

Lauer repliceerde dat zijn partij niet over alles een opinie wil hebben. Waarop Beck brulde: „Als het leven zo primitief is als uw argumentatie, wil ik hier niet meer leven.”

Ondanks hun groeistuipen blijven de Piraten mateloos populair bij de kiezers. Door de gevestigde politiek worden ze intussen serieus genomen. Cartoonist Heiko Sakurai wist dit laatst treffend te illustreren. De Duitse politiek beeldde hij af als een driemaster die van een piratenschip zojuist een voltreffer heeft gekregen. Op het achterdek van de lek geschoten boot constateert de kapitein verbaasd: „Ik geloof dat we op den duur tóch op een confrontatie afstevenen.”