Miljarden aan bezuinigingen nu erg onzeker

Veel wetsvoorstellen van het kabinet liggen nog bij het parlement. Voor oppositiepartijen een uitgelezen kans om pijnlijke plannen te blokkeren, want Rutte heeft hen nu nodig.

Dé grote hervorming van het kabinet haalt het op het nippertje niet. Hoopt Mariëtte Hamer (PvdA). Morgen zou de Tweede Kamer stemmen over de omstreden Wet werken naar vermogen. Hamer: „Die wet moet van tafel als Rutte de komende tijd nog zaken met ons wil doen. Dat is een keihard punt.”

Het wetsvoorstel voegt de bijstand, de Wajong-uitkering voor jonge arbeidsongeschikten en de regeling voor sociale werkplaatsen samen tot één regeling. Daardoor krijgen vanaf 2013 veel minder mensen toegang tot de sociale werkplaats en de Wajong en vallen meer mensen dan nu onder de bijstand. In theorie zouden VVD, CDA, PVV en SGP morgen de wet aan een meerderheid kunnen helpen. Maar het kabinet schoffeert zo de oppositiepartijen, waarvan de steun de komende tijd onontbeerlijk is. „Als morgen toch nog over de wet wordt gestemd, zie ik dat als een provocatie”, zegt Hamer.

Bovendien is het volstrekt onduidelijk wat de PVV gaat doen als het morgen toch op stemming zou aankomen. De PVV slikte deze versobering van de sociale zekerheid louter op voorwaarde dat de huidige werknemers in sociale werkplaatsen werden ontzien.

De Wet werken naar vermogen staat niet op zichzelf. Het kabinet-Rutte is pas anderhalf jaar op weg. Veel aangekondigde wetten en plannen zijn nog niet goedgekeurd maar liggen voor bij de Tweede Kamer, de Eerste Kamer of ter advisering bij de Raad van State. Veel wetsvoorstellen stuiten op grote bezwaren van de oppositie. En die ruikt haar kans. Besluiten over die onderwerpen moeten voorlopig de ijskast in.

Juridisch heeft een demissionair kabinet dezelfde bevoegdheid als in de missionaire periode. Maar de gewoonte is dat alleen lopende zaken worden afgehandeld en geen controversiële voorstellen worden ingediend of afgehandeld. Omstreden onderwerpen moet het kabinet maar overlaten aan een volgend kabinet, regeren over je graf heen doe je niet. Ook de Eerste Kamer maakt zo’n lijst van onderwerpen die niet meer worden behandeld.

Een formele procedure ontbreekt, dus het is aan de Kamer om de lijst samen te stellen. Het gaat erom wat het kabinet nog wordt gegund. De polariserende politieke verhoudingen beloven weinig goeds. Op Twitter zong het afgelopen weekend al het ene na het andere onderwerp rond dat controversieel moet worden verklaard: de Blankenburgtunnel, de vorming van een nationale politie, het boren naar schaliegas, het bestraffen van illegaliteit. De ongeschreven regel is dat als een aanzienlijke minderheid iets controversieel wil verklaren, dat ook gebeurt.

Bij het bepalen van de controversiële onderwerpen is vooral de positie van de PVV-Kamerleden onduidelijk. Verklaren ze zich solidair met hun voormalige partners VVD en CDA omdat ze het inhoudelijk met hen eens zijn? Of zetten ze zich juist af nu de verkiezingen eraan komen en de onderlinge verhouding verpest is? Dat geldt ook voor voorstellen van het kabinet die bij CDA en VVD moeilijk lagen, zoals het beperken van de dubbele nationaliteit. Daar is binnen de VVD veel verzet tegen.

Toch is de politieke situatie anders dan in 2010, toen na de val van het vorige kabinet veel onderwerpen taboe werden verklaard. De economische crisis vraagt om besluiten, de begroting voor 2013 moet snel worden afgerond. „Normaal gezien doen we weinig meer in zo’n situatie”, zegt Elbert Dijkgraaf (SGP). „Maar iedereen is zich van de buitengewone omstandigheden bewust.” Hoe meer bezuinigingen niet doorgaan, hoe meer alternatieve bezuinigingen er voor 2013 moeten worden gevonden. Voor 2013 is 3,9 miljard euro aan bezuinigingen nu onzeker.

Er zijn ook onderwerpen waar Kamerbrede consensus over is. Neem de aanpassing van de Woningwet, die strenger toezicht op corporaties regelt, om schandalen in de sector te voorkomen. Ook de invoering van een bankenbelasting die 300 miljoen euro oplevert, lijkt onomstreden.