Kiesraad: 5 september eerste reële datum voor verkiezingen

Het is nog niet duidelijk wanneer Nederland naar de stembus gaat. Er lijkt een kamermeerderheid te zijn voor 27 juni, de kiesraad adviseert 5 september. Het demissionaire kabinet beslist uiteindelijk.
Het is nog niet duidelijk wanneer Nederland naar de stembus gaat. Er lijkt een kamermeerderheid te zijn voor 27 juni, de kiesraad adviseert 5 september. Het demissionaire kabinet beslist uiteindelijk. Foto Hollandse Hoogte / Gerard Til

De Kiesraad vindt dat het erg kort dag is om op 27 juni verkiezingen te houden en noemt woensdag 5 september “de eerste reële datum”. Dat meldt secretaris-directeur van de Kiesraad Melle Bakker aan persbureau Novum.

Bakker stelt dat nieuwe partijen hun naam niet meer op het stembiljet kunnen krijgen als de verkiezingen op 27 juni plaatsvinden. Nieuwe partijen worden daardoor niet met een naam, maar slechts met een nummer op het stembiljet vermeld.

Ook zouden Nederlanders in het buitenland bij verkiezingen op 27 juni nog slechts drie weken de tijd hebben zich als kiezer te laten registreren. Deze termijn eindigt dan op 16 mei. Verder krijgen gemeenten en politieke partijen volgens de Kiesraad wel erg weinig voorbereidingstijd als Nederlanders eind juni al naar de stembus gaan.

‘Kamermeerderheid voor snelle verkiezingen’

Na een overleg tussen de fractieleiders met Kamervoorzitter Gerdi Verbeet meldde Hero Brinkman dat een meerderheid van de Kamer verkiezingen wil op 27 juni. Hij wilde geen namen noemen. Volgens Brinkman, die recent uit de PVV stapte, wordt het voor hem hierdoor ‘buitengewoon moeilijk’ om op tijd een partij en kieslijst uit de grond te stampen. “Ik ben zwaar teleurgesteld.”

Andere fractieleiders deden geen uitspraken over de datum. Wel sprak Stef Blok (VVD) zich eerder vandaag uit voor snelle verkiezingen. Ook volgens Emile Roemer (SP) is het ‘heel verstandig’ om zo snel mogelijk verkiezingen uit te schrijven. Diederik Samsom (PvdA) sprak zich wél onomwonden uit voor 27 juni. Langer wachten leidt tot meer onzekerheid op de financiële markten, zei hij.

Kabinet beslist uiteindelijk over datum

De Kiesraad laat weten dat het kabinet de datum van de verkiezingen bepaalt. Wel kan de raad adviseren om rekening te houden met vakanties en feestdagen.

De Kieswet schrijft voor dat de verkiezingen op de 43ste dag ná de zogenoemde kandidaatstelling kunnen plaatsvinden. Vanwege “een zorgvuldige voorbereiding” wordt in de praktijk 40 dagen aangehouden voor die kandidaatstelling. Dit staat er in de kieswet:

Artikel F 2
In geval van ontbinding van de Tweede Kamer vindt de kandidaatstelling plaats binnen veertig dagen na de dagtekening van het koninklijk besluit tot ontbinding, op een bij dat besluit te bepalen dag.

Artikel J 1
De stemming vindt plaats op de drieënveertigste dag na de kandidaatstelling.

‘Zeer ongebruikelijk en nadelig voor nieuwe partijen’

Volgens Herman Staal, chef van de politieke redactie van NRC Handelsblad, zijn snelle verkiezingen ongebruikelijk en in het nadeel van nieuwe partijen. Staal:

“Het is zeer ongebruikelijk. De termijn van veertig dagen voor de kandidaatstelling is echter een maximale termijn. In theorie kan je je besluiten dat je die termijn terugbrengt naar bijvoorbeeld tien dagen na het ontbindingsbesluit. Daarmee bezorg je nieuwe partijen wel een groot nadeel. Die hebben dan namelijk minder tijd om de handtekeningen te verzamelen en zich kandidaat te stellen.”

Na het debat van morgen zal volgens Staal meer duidelijk worden.

“Uiteindelijk moet het kabinet de verkiezingen uitschrijven en organiseren. Dat is niet aan de Kamer. Normaal gesproken is dit natuurlijk geen issue, dus het is afwachten hoe dit gaat uitpakken. Dat zal morgen na het debat in de Kamer duidelijk worden.

Wel maakte Diederik Samsom vandaag duidelijk dat 27 juni geen keiharde eis is. De partijen realiseren zich ook wel dat eind juni snel is. En doordat nieuwe partijen geen echte kans krijgen heeft dit ondemocratische trekjes. De partijen die het slecht doen in de peilingen, zoals het CDA en Groenlinks, hebben met snelle verkiezingen minder tijd om orde op zaken te stellen. Tegelijkertijd hoeft het niet per se negatief te zijn, in campagnetijd kan alles snel omdraaien.”

Als de verkiezingen wél op 27 juni plaatsvinden moeten de kandidatenlijsten op 15 mei zijn ingeleverd. Op 27 juni kan het Nederlands elftal mogelijk ook in de halve finale van het Europees Kampioenschap voetbal staan. Dan gebeurt alleen als Nederland tweede wordt in de poulefase en daarna wint tegen de nummer 1 van poule A (Polen, Rusland, Griekenland of Tsjechië).