Helmen op, riemen vast voor kabinet- Paars Plus

Paars Plus is de coalitie die voldoende kan bezuinigen en de rest van de wereld kan laten zien dat Nederland zijn verstand heeft hervonden, stelt Marc Chavannes.

De politieke partijen moeten over hun eigen schaduw springen, maar als zij dat doen is er niet één coalitie waar een begin van een meerderheid vertrouwen in heeft.

Nieuwe verkiezingen kunnen pas in september of oktober worden gehouden, want campingverkiezingen durft niemand aan. Dan blijft er zelfs na een snelle formatie nauwelijks tijd voor een serieuze begroting voor 2013. Die zouden de VVD en het CDA vóór de zomer moeten maken, met hulp van centrum-links. Maar die kiezers wijzen dat vrij unaniem af.

Nadat Geert Wilders het Catshuis met vliegende vaandels had verlaten om de bejaarden van Nederland uit de klauwen van Brussel te redden, peilde Maurice de Hond 4.500 mensen. Hij vond een puzzel met zo mogelijk nog meer ontbrekende stukken dan na de Tweede Kamerverkiezingen van juni 2010.

Het is natuurlijk vrij eenvoudig wat er moet gebeuren: een kabinet van VVD, CDA en een aantal van de huidige oppositiepartijen SP, PvdA, D66, GroenLinks, ChristenUnie, SGP en Partij voor de Dieren. En omdat SP-kiezers even afkerig als PVV-kiezers zijn van Europa, snel bezuinigen, snel verhogen van de AOW-leeftijd en de eigen bijdrage in de zorg, is de meest homogene oplossing een variant van Paars Plus, zonder de SP.

Dat is de coalitie die voldoende kan bezuinigen en de rest van de wereld kan laten zien dat Nederland zijn verstand heeft hervonden. Niet om die schimmige financiële markten te behagen, maar om het land niet te laten wegvluchten in een litanie van nee zeggen.

In 2010 wilden de VVD en het CDA niet aan Paars Plus. Het CDA had slechte herinneringen aan de PvdA van Wouter Bos en de VVD had interne rust gevonden bij marktprikkels voor dokters, subsidiekunstenaars en uitkeringstrekkers en een PVV-achtig veiligheidsbeleid. Dat waren de meest stabiele elementen van de gedoogcoalitie van de afgelopen anderhalf jaar.

Driekwart van de kiezers vindt nu dat alle partijen ‘over hun eigen schaduw moeten springen’. Dat is de nieuwe toetssteen van fatsoenlijke politiek. Maar elke partij heeft redenen om huiverig te zijn voor een Paars Plus-koers. Zeker als er al een flink bezuinigende begroting voor 2013 moet komen vóór verkiezingen en een nieuwe coalitieakkoord.

De sleutelspelers zijn ongetwijfeld Mark Rutte en Diederik Samsom. Zolang het CDA – in de peiling van gisteren teruggevallen tot elf zetels – geen leider vindt die de kloof tussen sociaal-conservatieven en rentmeesterchristenen kan overbruggen, speelt de partij een rol als die van de ChristenUnie: bouwsteen, geen pilaar van een coalitie.

Rutte zal zijn volgende politieke meesterproef moeten afleggen. De eerste was het verslaan van de Hydra van Rita. Daarna werd het rustig op zijn eiland. Misschien té rustig. Behaaglijk conservatisme naast een leeggezogen CDA ketende de VVD aan de zeker internationaal niet meer uit te leggen onderbuikpolitiek van Wilders.

Rutte zal zijn partij moeten voorleven dat een stabiele, (relatief) grote regeringspartij zich niet afhankelijk mag maken van een vleugelspeler. Als hij kans ziet zijn troepen bij elkaar te houden en uitlegt dat het redden van Nederland nu even over centrum-links moet, dan kan Rutte de VVD positioneren als de dirigent van het Nederlandse politieke tafereel. Zoals het CDA en zijn voorgangers dat vroeger waren.

Makkelijker gezegd dan gedaan. Kijk naar de vanzelfsprekendheid en de zendelingenblik waarmee VVD-bewindslieden de verzorgingsstaat te lijf zijn gegaan. En de kousenvoeten waarop zij de echte hervormingen van woning- en arbeidsmarkt hebben aangepakt. Er is langzamerhand niks links of rechts meer aan het trimmen van de hypotheekrenteaftrek. Idem de AOW-leeftijd. En het niet laten doorschieten van de flexibilisering van de arbeidsmarkt.

De VVD kan er, na alle stoertaal bij de vorige verkiezingen en het omhelzen van een aantal PVV-dictaten, niet zo makkelijk electoraal mee scoren. Maar denk aan de acrobatiek die Diederik Samsom te wachten staat. Hij riep gisteravond bij KRO Brandpunt alle partijen op over hun eigen schaduw te springen en „verantwoordelijkheid te nemen” – „wij zijn daar ook toe bereid”.

Samsom heeft als dynamische kopman de PvdA weer de weg omhoog gewezen. Nu moet hij – met uitdrukkelijke steun van Lodewijk Asscher – zonder tijd voor commissies en partijgepeins een radicaal vernieuwde sociaal-democratie belichamen. Hij vond die groei in de peilingen door afstand te nemen van Rutte c.s. Maar met hem moet hij binnenkort zaken doen.

De asymmetrie van de komende maanden vraagt iets extra’s van Rutte. Als Samsom aanzienlijke delen van het bezuinigingspakket steunt, in ruil voor een fikse socialisering van vorige en nieuwe bezuinigingen, dan loopt hij het risico dat Rutte zegt: dankjewel, dat hebben wij toch maar mooi gedaan. Met VVD-winst bij de aanstaande verkiezingen.

Rutte slaagt alleen als hij dat risico voor de PvdA, D66 en anderen honoreert. Daar staat tegenover dat Samsom eigenlijk geen links alternatief heeft. Als hij SP, D66, GroenLinks en ChristenUnie met veel moeite aan boord sjort, heeft hij volgens de peiling van gisteren nog maar tachtig zetels. Helmen op, riemen vast voor Paars Plus.

Marc Chavannes is columnist van NRC Handelsblad.