Plofkuiken zit 42 dagen in eigen mest

De dierenrechtenactivisten van Wakker Dier richten hun pijlen op plofkip in A-merken als Olvarit en McDonald’s. De methodes zijn hard, het resultaat laat nog te wensen over.

Nederland is verslaafd geraakt aan de plofkip. Van consument tot supermarkt en pluimveehouder is het voor iedereen de normaalste zaak van de wereld geworden dat kip goedkoop is. Daarom bestaat de productie van Nederlandse kippen voor 95 procent uit ‘plofkippen’.

Deze kip is een industrieel product dat in zes weken wordt opgekweekt – opgepompt tot het bijna ploft – van een kuiken van 50 gram tot een slachtkip van 2,2 kilo. De plofkip is eigenlijk niet meer dan een plofkuiken.

De snelgroeiende kuikens zitten met vele tienduizenden bijeen in grote stallen, in hun eigen mest. Vaak zonder buitenlicht en met onvoldoende ventilatie. Daardoor krijgen ze ademhalingsproblemen en ontstekingen aan hun poten en buik. Met als gevolg dat de pluimveehouder voor zijn dieren vaak naar antibiotica moet grijpen. De productietijd van zes weken heet een mestronde. De stallen worden alleen tussen de mestrondes door schoongemaakt.

Na eerdere succesvolle campagnes tegen de vlees-kiloknaller, het legbatterij-ei en vlees van onverdoofd gecastreerde varkens, richt Stichting Wakker Dier nu de schijnwerper op het lot van de plofkip.

De dierenrechtenorganisatie heeft zo zijn methodes. Met het televisieprogramma Vroege Vogels gingen de activisten deze week naar een dierenarts en liet een aantal plofkippen onderzoeken. De kijker werd getrakteerd op onsmakelijke beelden van wonden aan poten en kale buiken, een gevolg van het feit dat de dieren hun zware lichamen niet meer kunnen dragen en veel te veel tijd liggend doorbrengen, met hun buik en poten in de zure ontlasting.

Een studie uit 2007 van de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid bevestigt dat de kippen uit de intensieve pluimveehouderij in Nederland, Frankrijk en Groot-Brittannië ernstige verwondingen oplopen (meer dan een derde lijdt aan ontstekingen van de hak).

Met radiospotjes roept Wakker Dier de A-merken Olvarit, Struik en McDonald’s op om het gebruik van plofkip te stoppen. De babyvoeding, de kipragout en de McNuggets kunnen net zo goed van kippen worden gemaakt die een beter bestaan hebben gehad, stelt de organisatie.

Wakker Dier spreekt met opzet de ‘top’ van de keten aan, vertelt woordvoerder Hanneke van Ormondt in de voormalige Oranje-Nassau kazerne in Amsterdam, waar het kantoor gevestigd is. De grote merken zijn het meest gevoelig voor hun imago, is de gedachte. Als die besluiten geen plofkip meer te gebruiken, kunnen zij de markt dwingen om met een ander aanbod te komen. Van Ormondt: „Consumenten denken dat ze met een A-merk een goed product kopen waar goede ingrediënten in zitten. Maar dat is niet zo. Daarom hebben we drie klinkende namen uitgezocht voor die spotjes.”

De campagne is in januari begonnen toen Wakker Dier een lange lijst van merken en supermarkten aanschreef met de boodschap dat ze de plofkip uit hun assortiment moesten weren. De organisatie eist dat plofkip wordt vervangen door kip die meer ruimte krijgt, langzamer groeit en tenminste twee weken langer kan leven. De plofkip hoeft niet meteen een biologische kip te worden. „Wij begrijpen ook wel dat je niet alles in één klap kunt veranderen”, zegt Van Ormondt, „we zijn realistisch en willen voorlopig alleen de onderkant van de markt iets ophogen”. De kippen zouden minimaal moeten voldoen aan het keurmerk Beter Leven 1 ster van de dierenbescherming (zie grafiek).

Er kwamen veel reacties, maar geen harde toezeggingen op de eerste brief. Daarom volgde in maart een tweede, hardere brief van Wakker Dier: als er geen concrete stappen worden genomen beginnen we een publiekscampagne tegen een aantal concrete merken. „Want wij willen garanties dat het echt gaat veranderen”, zegt Van Ormondt.

Deze week kondigde Unilever als eerste een bescheiden maar belangrijke stap aan, met een doel en een datum: in het eerste kwartaal van 2013 wil Unilever de Unox kipknakworst plofkipvrij hebben.

De eerste stappen weg van de plofkip zijn het moeilijkst. Een woordvoerder vertelt dat Unilever al sinds vorig jaar op zoek is naar alternatieven voor het plofvlees. Maar dat valt tegen omdat er heel weinig diervriendelijk vlees op de markt is. Volgens Unilever gaat het slechts om 1 procent van het totaal. Alleen al voor de kipknakworst is jaarlijks 72 ton kippenvlees nodig.

Tot nu toe is het niet gelukt om die te vinden. Het bedrijf hoopt dat de pluimveehouders zich zelf komen melden, nu er een datum is en ze dus zekerder kunnen zijn van een afnemer als ze overgaan op het Beter Leven-keurmerk. Wel staat al vast dat de kipvriendelijkere kipknak duurder wordt dan het huidige product.

Ook moet de ontwikkeling van de nieuwe kipknak nog beginnen. Er zit nu bijvoorbeeld ook kalkoen in de worstjes. „De productie van kalkoen is net zo’n ernstig verhaal als die van kip”, stelt de woordvoerder van Unilever. Dat vlees moet er dus uit en worden vervangen door bijvoorbeeld soja. Er is nog veel onzeker. „We nemen een gecalculeerd risico”. Op de vraag wanneer de andere kipproducten van Unilever (ragout, noedels, soepen) ‘over kunnen’ kan de woordvoerder nog geen antwoord geven.

Unilever doet dus wel iets. De brief van Wakker Dier heeft „ons teruggeduwd naar de tekentafel om uit te zoeken wat er nog meer kan”. Het is volgens Unilever goed dat Wakker Dier producenten aanspreekt „met de boodschap dat we niet allemaal op elkaar moeten blijven wachten”.

Olvarit en McDonald’s zijn wel in gesprek met Wakker Dier, maar voelen zich niet aangesproken. De kip in babyvoeding van Olvarit komt uit Engeland en lijdt „gegarandeerd niet aan de kwalen die Wakker Dier beschrijft”, zegt een woordvoerder. Ook zou de uitloop die kippen krijgen bij het Beter Leven-keurmerk „strijdig kunnen zijn met de kwaliteitseisen voor kindervoeding”.

McDonald’s meldt dat het goed is dat de kwestie van de intensieve pluimveehouderij op de agenda wordt gezet, maar dat het bedrijf „zijn eigen internationale unieke welzijnsindicatoren” hanteert. In Nederland gaat McDonald’s wel een proef doen met een pluimveehouder die Beter Leven 1 ster-kwaliteit hanteert. Het bedrijf gaat onderzoeken welke elementen het hiervan kan overnemen. Dat wil dus niet zeggen dat McDonald’s omgaat. Betaalbaarheid speelt een belangrijke rol. „Mensen willen niet meer betalen in deze moeilijke tijden.”

Diervriendelijker kippenvlees is duurder. In de supermarkt kost biologische kipfilet wel tot vier keer meer dan plofkipfilet. Volgens Wim Thus, landbouwdirecteur bij de Rabobank, zijn de prijzen scheefgetrokken. Goedkoop vlees is gebruikt als ‘klantenlokker’ en wapen in de supermarktenoorlog van de afgelopen jaren. „Supermarkten zouden met elkaar moeten afspreken dat ze vlees niet langer verkopen als bulkartikel”, stelt Thus. „Ze zouden de slag moeten durven maken om traditioneel vlees hoger te waarderen.”

Volgens Thus heeft de industrie de afgelopen tien jaar al grote vorderingen gemaakt. Kistkalveren bestaan niet meer, varkens krijgen meer ruimte en worden niet meer onverdoofd gecastreerd. Het antibioticagebruik wordt in de hele sector teruggedrongen. Maar de pluimveesector is daarbij enigszins achtergebleven, vindt hij.

Pluimveehouder De Wit uit Hazerswoude wil best iets veranderen, maar dan moet er wel voor betaald worden. Hij heeft 50.000 plofkuikens van een week oud rondlopen. Over vijf weken leveren ze bij de slacht 90 cent per kilo op. Die prijs wordt voornamelijk bepaald door de voedselprijs. Gaan de voedselprijzen wereldwijd omhoog, dan wordt ook de plofkip duurder.

De Wit vertelt dat zijn koppels – de groepen kuikens die tegelijkertijd opgroeien – bij de slacht scherp gecontroleerd worden. Lijdt meer dan 15 procent aan hakontsteking – die ontstaat doordat het dier te zwaar is – dan moet hij het aantal kippen per vierkante meter, nu ongeveer twintig, verminderen. Blijft het percentage aangetaste kippen een jaar lang te groot, dan grijpt de Voedsel- en Warenautoriteit in. De kippenboer heeft er naar eigen zeggen dus alle belang bij om zijn kippen „hun natje en droogje te geven en zoveel mogelijk te verwennen”.

De Wit wijst net als Rabo-man Thus naar de supermarkten als cruciale schakel in de keten. „Die gaan er met de winst vandoor. Het is hypocriet om de consument daar alleen voor te laten betalen.”

Wakker Dier bereidt intussen nieuwe acties voor. Want de toezegging van Unilever maakt nog niet het verschil. Wat de dierenrechtenactivisten precies gaan doen willen ze voorlopig niet kwijt. Maar zeker is dat ze de supermarkten in de media nog steviger zullen aanspreken.