Met de rug naar Noorden

Presidentskandidaat Nicolas Sarkozy buigt met pleidooien voor dichte grenzen opzichtig naar rechts. De conservatief Sarkozy denkt zo te voorkomen dat Marine Le Pen van het Front National zondag in de eerste ronde van de Franse presidentsverkiezingen inbreekt bij zijn nationalistische electoraat. Tegenstander François Hollande bukt met draconische belastingplannen voor links. De socialist Hollande vreest dat de ‘gauchist’ Jean-Luc Mélenchon een antikapitalistische alternatief lijkt.

Dit is verkiezingsstrategie. Beide rivalen zijn volgens peilingen goed voor circa 15 procent van de stemmen. Hoe kleiner zij deze flanken in de eerste ronde houden, des te meer kunnen Sarkozy en Hollande voor de tweede ronde op 6 mei weer wat naar het midden schuiven. Waarna de schending van hun beloftes, onvermijdelijk als een van hen in het Elysée resideert, iets minder brutaal oogt.

Want dat Sarkozy noch Hollande zijn programma kan uitvoeren, staat vast. Het is ondenkbaar dat Sarkozy ertoe overgaat om Frankrijk uit de Schengenzone te halen. Zijn dreiging met eenzijdig protectionisme is ook bespottelijk. Hetzelfde geldt voor het plan van Hollande om alle inkomens boven de 1 miljoen euro met 75 tot 85 procent te belasten. Voordat die wet door het parlement is, dat in juni wordt herkozen, hebben de grootverdieners het land al verlaten. De socialist Mitterrand maakte in 1981 ook zoiets mee.

Maar dat betekent niet dat de verkiezingscampagne van weinig waarde is. Integendeel. Zelfs als de kiezer alle retoriek buiten haakjes plaatst, blijft het een feit dat de kandidaten weglopen voor de belangrijkste vraagstukken.

Ten eerste is er de noodzaak de Franse oude sociaal-economische infrastructuur te hervormen. Frankrijk loopt qua arbeidsproductiviteit, handelsbalans en overheidsfinanciën steeds meer uit de pas met Duitsland. Met als gevolg dat de werkloosheid er twee keer en de jeugdwerkloosheid zelfs drie keer hoger is dan in Bondsrepubliek.

Zoals Standort Deutschland zichzelf tien jaar geleden heroprichtte met de arbeidsmarkthervormingen van de commissie-Hartz, zo moet Frankrijk afstand doen van verzorgingsstaatarrangementen die groei en emancipatie in de weg zitten. En niet alleen om de concurrentie, ook omdat de sociaal-culturele spanningen in de banlieue en elders explosief zijn en de samenleving ondermijnen.

Ten tweede kan de Franse president het zich niet veroorloven met de rug naar Europa te staan. Sarkozy en Hollande bekennen zich allebei tot Europa. Maar in de campagne hebben ze zich politiek toch vooral ontpopt als leiders van het mediterrane deel van Europa. Nu Frankrijk zijn kredietstatus AAA is kwijtgeraakt, komt de vergelijking met de zieltogende lidstaten Griekenland en Portugal en de wankelende landen Italië en Spanje in zicht.

Electoraal gezien is het op zichzelf niet gek dat Frankrijk nu even liever de leider is van de Méditerranée dan van de Noordzee. Met het Duitse of Nederlandse mantra kom je in Frankrijk niet ver. Maar er kleeft een groot politiek risico aan. Sneller dan de kiezer wenst, moeten ook Sarkozy en Hollande de weg terug zoeken.

Het budgettaire regime, waaraan alle eurolanden zich vorig jaar december hebben onderworpen, is geen doel op zich. Het is een middel om een gezonde staatshuishouding af te dwingen. Als dat middel erger is dan de kwaal – waarop het in Spanje en ook Italië nu lijkt – dan moet Europa zich er niet aan vastklampen als ware het een dogma. In dat geval is een grensoverschrijdende Europese politiek nodig om te verijdelen dat bezuinigen averechts uitpakt.

Maar zonder structuurhervormingen, zeker ook in Frankrijk dat graag denkt in ‘etatistische’ oplossingen, loopt de euro gevaar. En daarmee de Europese eenheid die politiek en economisch wordt gedragen door Duitsland en Frankrijk. Het is aan Sarkozy en Hollande om te voorkomen dat er dwars door de EU een soort Maginotlinie wordt opgericht die Noord van Zuid scheidt.

De campagne voor de tweede ronde is een uitgelezen kans om de Frans kiezer niet langer te beduvelen. Hoe langer dat moment van de waarheid op zich laat wachten, hoe groter de risico’s worden.