Grapje

Waar het multiculturele drama toe kan leiden, zagen we in een aflevering van het Vlaamse kwisje Blokken – althans in de compilatie die De Wereld Draait Door ervan uitzond. Een kandidaat van Turkse afkomst kreeg een stortvloed van grapjes over zijn afkomst te verduren, terwijl presentator Ben Crabbé hem bekeek alsof hij net een exotisch wezen in zijn studio had aangetroffen. „Hebben ze in Turkije ook televisie?”

Het werd een relletje zoals ook wij ze kennen: Vlaamse intellectuelen stond het schaamrood op de kaken, Crabbé werd racist genoemd – wat weer weersproken werd. „Verzuurde antiracisten”, twitterde het verongelukte wonderkind van het Vlaams populisme, Filip Dewinter, die net een meldpunt had geopend waar Vlaamse burgers illegalen kunnen aangeven. Anderen namen het voor Crabbé op: de compilatie vertekenende het beeld, de presentator maakte flauwe grapjes over alle kandidaten. In De Standaard constateerde de tv-criticus: „Ben Crabbé is geen racist. Ben Crabbé, waarde noorderburen, is een gezonde Vlaamse bink met een zwak voor de volkse grap. In Blokken neemt hij al zestien jaar iederéén in de zeik.”

Het was juist heel verlicht van Ben – als je grappen over Hollanders maakt, waarom dan niet over Turken? De kandidaat zelf zat er niet mee: „Zelfs in mijn omgeving was niemand geschoffeerd.”

Ben leefde dus niet nog in het koloniale tijdperk, zoals Matthijs had opgemerkt, hij was de politieke correctheid juist voorbij – zoals mannen die hun homoseksuele vrienden voor nicht uitmaken, juist omdat ze willen laten zien dat ze er niks tegen hebben. Niks aan de hand dus.

Toen mocht Ben zelf ook nog wat zeggen. Hij had helemaal niet gelachen om de naam van de kandidaat, zei hij, hij struikelde er gewoon steeds over. En hij had de man helemaal niet „minderwaardig behandeld”, ondanks dat „veel mensen zich misschien ook zullen afvragen wat een Turkse man in een Vlaamse show doet”.

De naam van de kandidaat was Soner Ceylan. Hij is 32 jaar oud. Hij is geboren in Vlaanderen.

Is het in Nederland anders? Ik vraag het me af – ook al is de „volkse grap” hier een stuk minder populair, je vindt hem alleen nog in de Panorama. Zelfs de Belgenmop lijkt uitgestorven.

Maar verder? Toen een dikke tien jaar geleden het integratiedebat losbarstte, ging het vooral over uitgebleven aanpassing. Minderheden die zichzelf opsloten in hun cultuur, die weigerden zichzelf te engageren met de normen en waarden van het „land van aankomst” – dat kon zo niet langer. Problemen moesten niet langer onder het vloerkleed van de politieke correctheid worden geveegd.

Voor er van werkelijke integratie sprake kon zijn, moesten minderheden eerst eens naar zichzelf leren kijken: eerwraak, vrouwenbesnijdenis, homohaat, inteelt, radicalisering, criminaliteit, taal- en leerachterstanden. En niet te vergeten die akelige schotelmentaliteit: hier leven, van daar dromen. Zoals in de nieuwe integratienota van Den Haag staat: wie hier wil zijn, moet meedoen.

Ferme taal, maar het roept een vraag op: wanneer hoor je er bij? Al dat benoemen van vooral linkse spijtoptanten heeft ook iets naïefs: de verwachting dat wanneer alles benoemd is, sociale misstanden worden aangepakt, criminaliteitscijfers dalen, er geen culturele wrijving meer zal zijn. Opnieuw wordt de factor cultuur onderschat, maar nu aan de ontvangende kant.

Ik ken Soner Ceylan niet, maar op beeld zag de man eruit als een wonder van aanpassing. Zal Ceylan ooit een Vlaming kunnen worden, of beter nog „een gezonde Vlaamse bink”? Het schandaal van Blokken zit ’m niet in het vermeende racisme van de presentator en ook niet in zijn tenenkrommende grapjes – het schandaal zit ’m in het feit dat hij zich van geen kwaad bewust is.

In de 32 jaar sinds Ceylans geboorte hadden we eerst twintig jaar multiculturalisme, daarna twaalf jaar integratiedebat – en wanneer hij meedoet aan een suffe quiz wordt hij benaderd alsof hij uit een asielzoekerscentrum ontsnapt is.

Je moet meedoen. Erbij horen? Eh?

Crabbé: „Waarom heet hij niet gewoon Franske Vandevelde?”