Alles was uniek in het proces tegen Robert M.

Een daderfoto zonder balkje, ouders die spreekrecht kregen, een hoge strafeis en een schadeclaim van een miljoen euro: de opvallendste feiten uit de zaak Robert M. en Richard van O. op een rijtje.

Officier van justitie Maaike Bienfait voert het woord. Richard van O. en Robert M. worden geflankeerd door hun advocaten.
Officier van justitie Maaike Bienfait voert het woord. Richard van O. en Robert M. worden geflankeerd door hun advocaten. Tekening Felix Guérain

Alles was uitzonderlijk in de Amsterdamse zedenzaak. Dat was een van de weinige dingen waar het OM en de verdediging het over eens waren de afgelopen weken, tijdens de behandeling van de rechtszaak over het seksueel misbruik van 67 baby’s en peuters. Vrijdag werd de zaak inhoudelijk afgesloten.

Wat maakte de Amsterdamse zedenzaak bijzonder?

De foto

Op 12 december 2010, vijf dagen na de aanhouding van hoofdverdachte Robert M., kondigde de Amsterdamse burgemeester Eberhard van der Laan op een persconferentie aan dat het publiek foto’s van M. te zien kreeg. Twee grote, recente foto’s zónder zwart balkje voor de ogen. „Het is duidelijk: de toon is gezet!” zei advocaat Wim Anker daarover tijdens zijn pleidooi. Normaliter worden alleen herkenbare foto’s getoond van verdachten die nog gevonden moeten worden. Dan is er een opsporingsbelang. Deze verdachte zat al vast en was volop aan het bekennen.

Beelden

Tijdens de zitting werden beelden getoond van de politieverhoren van Robert M. Ook dat gebeurt zelden en als het gebeurt, wil de verdediging daarmee meestal aantonen dat er ongeoorloofde druk is uitgeoefend op een verdachte. In dit geval wilde de verdediging aantonen dat Robert M. emoties had getoond tijdens de verhoren. Ze wilden het beeld van een kille, gevoelloze M. nuanceren. Overigens stelde het Openbaar Ministerie toen ook een selectie van beelden samen uit de verhoren waarin M. juist heel berekenend overkwam.

Spreekrecht

Anders dan bijvoorbeeld in de rechtszaak tegen de Bossche zwemleraar Benno L. kregen ouders van misbruikte kinderen in de Amsterdamse zedenzaak de mogelijkheid een verklaring af te leggen. De rechtbank stelde dat ze dat recht formeel misschien niet hadden, maar dat de aard en omvang van deze zaak zó uitzonderlijk waren dat de wetgever die niet voor ogen gehad kon hebben bij het opstellen van de regels. Ouders van meer dan 45 kinderen hebben verteld over hun gevoelens en de gevolgen voor hun kinderen. Gisteren bleek dat Robert M. niet bij alle verklaringen van ouders aanwezig is geweest. Waarom niet, werd niet duidelijk.

Gesloten deuren

Het misbruik van individuele kinderen is achter gesloten deuren behandeld. Normaal zijn alleen zittingen van de kinderrechter en de familierechter besloten. De rechtbank in Amsterdam besloot toch delen van het proces af te schermen voor de pers omwille van de privacy van de jonge kinderen en ‘de goede zeden’. Ouders van slachtoffertjes konden de zittingen bijwonen in een eigen zaal, waar zij werden bijgestaan door familierechercheurs.

Media-aandacht

De media-aandacht voor deze zaak was van een ongekende omvang, betoogden de advocaten van Robert M. en Richard van O. Mede daarom zouden hun cliënten voor strafverlaging in aanmerking moeten komen. Het Openbaar Ministerie stelde dat er inderdaad „uitwassen” zijn geweest maar dat de meeste media juist „terughoudend hebben bericht over details” uit de zaak.

De eis

Advocaat Wim Anker vond de eis van het OM, 20 jaar gevangenisstraf én tbs, „buiten alle proporties”. Deze „hinkt” bovendien „op twee gedachten”. Eerst lange gevangenisstraf, dan een mogelijk oneindige tbs-behandeling. Tbs wordt hier ingezet, stelde hij in zijn pleidooi, als verkapt levenslang. „Een dubbel slot op de deur.” Het OM vond de maximale strafeis juist vanzelfsprekend en gaf voorbeelden van dit soort vonnissen. „Het klopt dat onze eis op twee gedachten stoelt: deze gedachten vullen elkaar aan en sluiten elkaar bepaald niet uit”, zei officier van justitie Frieke Dekkers vrijdag. Het gaat, volgens haar, om vergelding en preventie. „Deze combinatie is níet uitzonderlijk.” Dat er maar liefst 82 feiten te laste zijn gelegd, noemde het OM wel bijzonder.

Schadeclaims

Drie advocaten hebben namens bijna vijftig kinderen en hun ouders een miljoen euro aan materiële en immateriële schade geclaimd. Volgens advocaat Richard Korver hebben M. en van O. fundamentele mensenrechten geschonden en daarmee immateriële schade veroorzaakt. De verdediging vindt dat ouders geen schade namens hun kinderen kunnen eisen. Maar in deze zaak gaat het om zulke jonge slachtoffers dat een „niet reguliere wijze van vordering” noodzakelijk is, betoogde Korver.