Een alleenheerser in een frauduleus koninkrijk

Het onderzoek naar de bedrijfscultuur bij het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) kan niet anders dan als vernietigend worden gekwalificeerd. Het is eigenlijk een raadsel dat dit deel van de overheid ondanks de verziekte omgangsverhoudingen in de top volgens het rapport toch goede bedrijfsresultaten wist te boeken. Het rapport is dan ook een compliment aan die medewerkers in het middenkader en op de werkvloer die wél professionaliteit aan de dag legden.

Op de directie-etage en bij de raad van toezicht was het echter zeer grondig mis. De onderzoekers noemen directeur Nurten Albayrak niet integer en haar handelwijze „niet geschikt voor de publieke dienst”. Zij wordt beschreven als manipulatief en leugenachtig. Andere leidinggevenden werden vernederd en denigrerend behandeld, ook in het openbaar. Zij liet zich ver boven de zogeheten Balkenendenorm betalen en loog het verantwoordelijke ministerie voor over haar salaris en arbeidsvoorwaarden. Privéritten in haar dienstauto „maskeerde” zij achteraf als dienstritten, zegt het rapport.

In gewone taal heet dat fraude. Vanochtend verweerde zij zich in felle termen, die vooralsnog niet overtuigen. In ieder geval overtrad ze het ambtenarenreglement door haar personeelsdossier in eigen beheer te nemen.

Het NOS Journaal-bericht uit september uit anonieme bron dat bij het COA een „angstcultuur” heerste door een schrikbewind van de directeur, is hiermee op alle punten bevestigd. Op onderdelen was de situatie ernstiger. Over de vraag hoe dit kon gebeuren, bevat het rapport een aantal vrij beleefd geformuleerde aanwijzingen. Zeker, de directeur kreeg intern te weinig tegenspraak. Maar de raad van toezicht faalde het meest opzienbarend. Die liet zich inpakken door de directeur en was praktisch gesproken doof en blind voor het hoge verloop in het managementteam. „Te weinig alert” en „te weinig attent”, concludeert het rapport vriendelijk.

Helaas verwerpt de raad deze fluwelen kritiek met de vermoeiende formulering zich „hierin niet te herkennen”. Dat belooft weinig goeds voor het lerend vermogen van de leden, van wie in elk geval voorzitter Loek Hermans (VVD) vrij veel toezichthoudende functies vervult.

Ongetwijfeld wacht nu een juridische strijd, waarin directeur Albayrak weerwoord zal geven. Het besluit van verantwoordelijk minister Gerd Leers (Asiel, CDA) de directeur nu te ontslaan, is onontkoombaar. Maar ook te laat. Onder vele ambtelijke ogen is er bij een zelfstandig bestuursorgaan een koninkrijkje gegroeid met één heerser en met vele wantoestanden als gevolg. Dat kan zich herhalen, ook elders. Dat is niet opgelost met één ontslag en één raad van toezicht-bemanning minder.