Gedwongen aan de pil is de laatste optie

Moeten verslaafde vrouwen met kinderwens gedwongen anticonceptie krijgen? Pas als andere opties zijn uitgeput, betogen vier deskundigen.

Wij zijn niet op voorhand tegen anticonceptie onder dwang voor verslaafde vrouwen, zoals werd bepleit op de Opiniepagina van 13 april. Kinderen moeten worden beschermd tegen te voorkomen schade die het gevolg is van drugsgebruik, verwaarlozing en mishandeling.

Maar is gedwongen anticonceptie het meest passende middel? Er zijn minder ingrijpende middelen om de belangen van deze kinderen te beschermen:

1Een eerste mogelijkheid ligt in het verlengde van het groeiende bewustzijn dat hier sprake is van een serieus maatschappelijk probleem. Hiermee kan het taboe op het ter discussie stellen van goed ouderschap en ouderlijke verantwoordelijkheid worden doorbroken. Dit maakt ruimte voor een ontmoedigingsbeleid, waarbij mensen uit risicogroepen door huisartsen en andere zorgverleners worden aangespoord om zwangerschappen te voorkomen.

2Het verleiden van potentiële ouders uit risicogroepen om over te gaan tot maatregelen om zwangerschap te voorkomen. Een voorbeeld hiervan is Project Prevention in de Verenigde Staten. Vanuit dit particuliere initiatief wordt aan verslaafden geld geboden om geboortebeperkende maatregelen te nemen. Het bieden van een dergelijke beloning is – hoewel je het kunt zien als een vorm van omkoping – bij omkeerbare vormen van zwangerschapspreventie aanvaardbaar.

3Het toepassen van drang als er sprake is van riskante zwangerschappen. In Rotterdam bestaat al enige jaren het Meldpunt Zwangerschap en Verslaving. Dit Meldpunt bundelt instellingen die betrokken zijn bij de zorg voor verslaafden en zwangeren en beoogt de risico’s te reduceren van drugsgebruik voor het toekomstige kind. Hiertoe behoort het aanvragen van een voorlopige ondertoezichtstelling voor zwangere, verslaafde vrouwen. Deze drang leidt er soms toe dat vrouwen afzien van drugsgebruik of dit gebruik beperken. Voor sommige vrouwen die hun drugsgebruik niet staken, wordt een psychiatrische dwangopname aangevraagd.

Ethisch gezien moet worden geconcludeerd dat gedwongen anticonceptie slechts in beeld komt als dergelijke vormen van ontmoediging, aansporing, verleiding en drang tekortschieten.

Tom Schneider is als gynaecoloog verbonden aan het Erasmus MC te Rotterdam. Ron Berghmans, Wybo Dondorp en Guido de Wert zijn als gezondheidsethicus verbonden aan de vakgroep metamedica van Maastricht University.