D66: echt burgemeester kiezen

Sinds 2005 was het stil rond de D66-plannen om de burgemeester te kiezen. D66-Kamerlid Schouw doet een nieuwe poging. En dit keer denkt hij dat het lukt.

Het Uiteindelijke Doel van D66 blijft een door het volk gekozen burgemeester. Maar de manier waarop Tweede Kamerlid Gerard Schouw (D66) dat wil bereiken, is nieuw. En daardoor denkt hij dat het dit keer wél gaat lukken.

Vandaag dient Schouw een wetsvoorstel in om de benoeming van burgemeesters en commissarissen van de koningin uit de Grondwet te halen. „De discussie is altijd belast geweest met de vraag hoe de benoeming dan moet worden vormgegeven”, zegt Schouw. „Daarmee hebben we jaren tijd verloren”. Pas na een grondwetswijziging wil Schouw dus de vraag aan de orde laten komen hoe burgemeesters dán benoemd moeten worden. Door staatshoofd, gemeenteraad of bevolking? „En natuurlijk vindt D66 dat laatste.”

De laatste jaren heeft D66 het rustig aan gedaan met publiciteit rond hetgeen de ‘kroonjuwelen’ van de partij is gaan heten. Onder die staatsrechtelijke vernieuwingen vallen de gekozen minister-president en burgemeester, maar ook een correctief referendum en een nieuw kiesstelsel. Nadat D66’er Thom de Graaf in 2005 aftrad als minister van Bestuurlijke Vernieuwing omdat het voorstel over de burgemeester was gesneuveld in de Eerste Kamer, richtte partijleider Alexander Pechtold zich liever op andere onderwerpen. Hij wilde dat D66 zich profileerde met onderwijs, Europa, de kenniseconomie.

Waarom haalt Gerard Schouw dan nu die ‘kroonjuwelen’ weer uit de kast? Met de onderhandelingen in het Catshuis lijkt de timing van die wetsvoorstel onhandig. Zelf ziet Schouw dat anders: hij zegt dat D66 áltijd bezig is met bestuurlijke vernieuwingen. „Meer democratie, minder bestuur. Dat doel hebben we nooit terzijde geschoven.” En zijn partij is heus óók bezig met alternatieve bezuinigingsplannen, om die tegenover de plannen van CDA, VVD en de PVV te zetten, als zij eruit komen in het Catshuis. „Ik zie dit als logische stap in het rijtje vernieuwingen waar ik mee bezig ben.” Hij bedoelt onder andere de rol van het staatshoofd bij kabinetsformaties.

Nu benoemt het staatshoofd de burgemeester, op voordracht van Binnenlandse Zaken. Dat volgt op een uitgebreide procedure: een vertrouwenscommissie van de gemeenteraad voert gesprekken met kandidaten. De raad doet dan een aanbeveling, die de minister overneemt. Dat kan tot problemen leiden, zegt Schouw. Kijk naar Nijmegen, waar laatst uitlekte dat PvdA’er Sharon Dijksma burgemeester wilde worden. Het werd CDA’er Hubert Bruls. „Bij een gekozen burgemeesterschap kíest een kandidaat voor een publiek oordeel. Nu liggen namen op straat, terwijl dat niet de bedoeling is.”

Vooralsnog is er dus alleen het voorstel om de benoeming uit de Grondwet te halen. Na volgende verkiezingen moet tweederde van zowel de Tweede als de Eerste Kamer met het voorstel instemmen, omdat het om een grondwetswijziging gaat. Schouw denkt in elk geval nu een Kamermeerderheid te hebben: SP, PVV, GroenLinks en PvdA zouden voor zijn. Ook in het VVD-verkiezingsprogramma staat dat de burgemeester direct verkozen moet zijn.