Strijden met kunst is gevaarlijk in Rusland

De Russische oppositie heeft geen lef. Daarom opereert straatkunstgroep Vojna buiten de wet, als partizanen tegen Poetin.

Correspondent Rusland

Moskou. Tegen elf uur ’s avonds komt chemisch-technoloog Leonid Nikolajev het café in het stadscentrum binnen voor ons gesprek. Meteen zegt hij: „Hier kent iedereen me. We gaan nu weg.”

Hij zet zijn muts weer op en loopt naar buiten. Op straat kijkt hij gejaagd en argwanend om zich heen. We snellen de metro in en springen in de eerste de beste trein.

Op het volgende station stappen we een tel voordat de wagondeuren weer dichtgaan uit en lopen naar een andere lijn. Hetzelfde patroon. Omkijken, onverwacht uitstappen. We snellen naar boven.

Weer op straat, het is inmiddels middernacht, lopen we een verlaten McDonald’s binnen, waar Leonids strijdmakkers van de revolutionaire straatkunstgroep Vojna (Oorlog) aan een tafeltje zitten.

Vojna bestaat sinds 2005. In 2007 manifesteerden de leden zich met enkele luidruchtige acties, die allengs woester van aard werden. De afgelopen drie jaar kwam Vojna regelmatig in het nieuws met ludieke acties, zoals de schildering van een gigantische fallus op de Litejni-brug in Sint-Petersburg, pal tegenover het hoofdkwartier van de FSB, de geheime dienst. Het werk van 65 bij 27 meter met de naam ‘Lul in handen van de FSB’ was in 23 seconden aangebracht in de nacht van 14 juni 2010 – de verjaardag van Che Guevara. Het viel pas op toen de volgende ochtend de brug werd opgehaald en de penis omhoog ging.

Een jaar later kreeg Vojna in Moskou de prestigieuze Innovatie-kunstprijs voor dat straatkunstwerk. Maar de actiegroep kwam die prijs – 10.000 euro – niet ophalen, omdat de leden geld afwijzen.

De in de McDonald’s aanwezige 31-jarige fysicus Natalia Sokol, die zich Koza (Geit) noemt, heeft een baby op schoot. De ander, de 43-jarige Zjirik, zet een videocamera aan en filmt ons gesprek. „Mijn kindje heet Mama”, zegt Koza over haar dochtertje. „Officieel bestaat ze niet, want we hebben haar niet kunnen laten registreren, omdat onze paspoorten door de politie zijn afgepakt.”

Oleg Vorotnikov komt binnen. Ook hij kijkt of de situatie veilig is. De reden voor die argwaan wordt al snel duidelijk. Samen met Leonid en Koza staat hij sinds de lente van 2011 zowel op een federale als een internationale opsporingslijst, omdat ze twee maanden eerder tijdens een protestactie op de Nevski Prospekt in Sint-Petersburg flessen met urine naar de politie hebben gegooid en zich agressief tegen politieagenten hebben gedragen. Sindsdien zijn ze voortvluchtig. Tussendoor staken ze met Oud en Nieuw nog een gepantserde vrachtwagen van de ME in brand, een actie die ze filmden en op YouTube zetten. „Het was een cadeau voor iedereen die wegens politiek activisme is gearresteerd”, zegt Oleg. „Rusland heeft veel politieke gevangenen, die door de staat als misdadigers worden behandeld op grond van hun politieke activiteiten – en tegelijkertijd zitten er veel misdadigers in de regering. Hiertegen wilden we protesteren.”

Samen met kunstenaar Aleksej Ploetser-Sarno, die in het buitenland is, vormen de vier Vojna-activisten de kern van de groep, die inmiddels zo’n tweehonderd aanhangers telt.

„We zijn kunstextremisten”, zegt Koza. „De autoriteiten zijn bang voor ons. Met onze acties willen we Rusland bevrijden van het systeem van Vladimir Poetin. Anders blijft dat nog tot minstens 2024 voortbestaan. Alles wat onder zijn regime gebeurt, is verkeerd. We leven in een politiestaat, waarin wordt opgetreden tegen burgeractivisten die voor de mensenrechten opkomen. Met behulp van de ‘wet op het extremisme’ wordt hun het zwijgen opgelegd.”

In de huidige demonstraties in Moskou en in het protest dat oppositieleider Sergej Oedaltsov op 6 mei heeft gepland, hebben ze geen vertrouwen. „Anders dan Vojna heeft de oppositie geen lef”, zegt Oleg. „Al is het natuurlijk wel belangrijk dat mensen nu de straat opgaan om hun onvrede te uiten. Maar met hun huidige ludieke protesten zullen ze nooit succes hebben. Ze zouden er beter aan doen om in kleinere groepen, zoals Vojna, tegelijkertijd op verschillende plaatsen in de stad te demonstreren. Zo kunnen ze de hele stad veroveren.”

Koza weet het nog beter: „Je kunt alleen een einde maken aan het regime door te vechten.” Revolutie dus? Oleg: „Als vorm is revolutie het interessantst, hoewel revoluties zich in Rusland vaak alleen in de hoogste machtsgremia voltrekken. Maar tegelijkertijd is onderhandelen met het huidige regime nutteloos. Het zal je altijd bedriegen.”