Jongen daagt politie Indonesië voor de rechter

De Indonesische politie krijgt nog steeds kritiek wegens mensenrechtenschendingen. Maar nu slaat een jongen terug en daagt vandaag de politie voor de rechter.

Syahri Ramadhan dacht dat hij moest getuigen in een inbraakzaak, toen hij als vijftienjarige op het politiebureau werd ontboden. Maar voor hij het doorhad, werd hij zelf in de cel gegooid.

Vier politieagenten sloegen hem bij zijn verhoor: eerst met hun handen, toen met hun riem. Ze bleven vragen of hij een laptop en mobiele telefoons uit een huis had gestolen. „Elke keer dat ik nee zei, sloegen ze me.” Ze drukten een brandende sigaret tussen zijn schouderbladen, stopten een sandaal in zijn mond. Na een week van verhoren zei de frêle tiener met het dunne baardje dat hij het gedaan had. „Toen hield het slaan op. Maar ik bleef wel vast zitten.”

Nu klaagt Ramadhan als eerste Indonesische tiener ooit de politie aan. Vandaag begint de rechtszaak, die volgens activisten een belangrijk precedent kan scheppen voor andere slachtoffers van politiegeweld.

Ramadhan, inmiddels 18, heeft twee maanden vastgezeten voordat de rechter hem vrijsprak. Hij is nooit meer naar school geweest, zijn familieleden werden als paria’s behandeld. Hij wil financiële compensatie, excuses en zuivering van zijn naam.

De politie staat ruim bovenaan de Indonesische top-10 van mensenrechtenschenders. Vicevoorzitter Nur Kholis van de nationale mensenrechtencommissie Komnas HAM vertelt dat van de 6.000 klachten die de organisatie jaarlijks krijgt, er ruim 1.000 over de politie gaan.

Het gaat om verzonnen zaken, waarbij mensen de politie omkopen om hun vijanden een lesje te leren – waarvan Ramadhan waarschijnlijk ook slachtoffer was. En om geweld tegen verdachten: vanaf de arrestatie tot de ondervraging tot in de gevangenis. Soms tot de dood erop volgt. Komnas HAM stelde in januari vast dat twee broertjes van 14 en 17 die zogenaamd zelfmoord hadden gepleegd in hun cel in Sumatra, in werkelijkheid zijn doodgemarteld.

Voor de democratisering van 1998 waren mensen vooral bang voor het leger. De politie maakte in die tijd nog deel uit van de strijdkrachten.

Nu ligt de politie zelf onder vuur. Nur Kholis: „ Ik maak me geen zorgen over het leger, ik maak me zorgen over de politie.”

Hij is niet de enige. Amnesty International stuurde twee weken geleden een open brief naar de minister van Justitie om vernederende behandelingen en marteling door de politie aan de orde te stellen. De mensenrechtenorganisatie geeft voorbeelden: van agenten die een verdachte mishandelden en over hem heen ejaculeerden, tot verdachten die waarschijnlijk zijn doodgeslagen. Ook denktank International Crisis Group (ICG) publiceerde onlangs een rapport over de ‘dodelijke gevolgen van slecht politiewerk’. De politie schiet regelmatig met scherpe munitie om demonstraties in de hand te houden, waarbij soms doden vallen.

Volgens Maruli Tua Rajagukguk van Stichting Rechtshulp Jakarta, die zich over de zaak van Ramadhan heeft ontfermd, is er een diepgewortelde cultuur van geweld tegen verdachten bij de politie. In een enquête bleken bijna alle gevangenen ermee te maken hebben gehad. Het is luiheid, zegt hij. In plaats van een zaak op te lossen, slaan ze de verdachte net zo lang tot hij bekent. En politiemensen worden bijna nooit gestraft.

„Met de zaak van Ramadhan willen we de boodschap overbrengen dat de politie niet immuun is voor de wet”, zegt Rajagukguk. „We willen dat het publiek ziet dat een kind zomaar de politie kan aanklagen.”

Er zijn weinig slachtoffers van politiegeweld die dat durven, zegt hij.

Doordat de politie zelden verantwoording hoeft af te leggen blijft verbetering al jaren uit. De klachten blijven bij Komnas HAM binnenstromen. Hervormingen worden gesmoord door de corruptie in het politieapparaat. Om agent te worden, om interne opleidingen te volgen, om promotie te maken: overal komt smeergeld aan te pas. Wie de top bereikt, is zelden ‘schoon’.

Er moet snel iets gebeuren, zegt Nur Kholis. „Anders wordt het volk boos.” Soms uit zich dat vreedzaam. Zoals in januari, toen duizenden Indonesiërs hun slippers doneerden uit protest tegen de arrestatie en mishandeling van een tiener die een paar slippers had gestolen van een agent. Maar de Crisis Group schrijft ook dat in anderhalf jaar al veertig politiebureaus zijn aangevallen door boze burgers als vergelding.

„Ik wil dat de politie denkt aan de veiligheid van de samenleving, in plaats van alleen maar aan geld”, zegt Ramadhan in de garage waar hij nu zonneschermen tegen autoruiten plakt. Vroeger vertrouwde hij de politie. Nu voelt hij iedere keer als hij een agent ziet, de woede opborrelen.