Olifanten schieten in tijden van crisis

Terwijl Spanje zucht onder de crisis, jaagt de koning op olifanten. De Spanjaarden zijn verontwaardigd. Het woord ‘abdicatie’ valt.

King of Spain, Juan Carlos I arrives at an unveiling ceremony in Mostar, on March 29, 2012. The King of Spain unveiled a plaque that marksthe newly christened name of Mostar's main square into "Plaza de Espana" honouring Spain's contributions to a lasting peace and stability to the divided Bosnian community of Mostar. AFP PHOTO ELVIS BARUKCIC
King of Spain, Juan Carlos I arrives at an unveiling ceremony in Mostar, on March 29, 2012. The King of Spain unveiled a plaque that marksthe newly christened name of Mostar's main square into "Plaza de Espana" honouring Spain's contributions to a lasting peace and stability to the divided Bosnian community of Mostar. AFP PHOTO ELVIS BARUKCIC AFP

Voor een 74-jarige man die lijdt aan botontkalking, vormt een valpartij altijd een risico. Maar de drievoudige heupbreuk die Juan Carlos vrijdag opliep tijdens de olifantenjacht in Botswana, pakt voor de koning wel erg ongelukkig uit. Dat de monarch op olifanten jaagt terwijl zijn land in een ernstige economische crisis verkeert, heeft in Spanje tot grote verontwaardiging geleid.

In een tijd dat de Spaanse staat fors snijdt in de sociale uitgaven, lezen burgers dat het 44.000 euro kost om in Afrika een olifant te schieten. Een ongedateerde foto waarop de koning poseert voor een vers geschoten olifant, haalde gisteren in Spanje menig voorpagina.

De vorst mat zich de afgelopen tijd maanden juist een opzichtig sober imago aan, om te laten zien dat hij meeleeft met zijn volk. Tijdens zijn paasvakantie op Mallorca ging hij een hapje eten in een doorsnee restaurant. Zijn luxueuze jacht ligt niet meer in de haven. Ook zei hij dat de ,,hoge jeugdwerkloosheid mij soms uit de slaap houdt” en riep hij het land op tot ,,gezamenlijk inspanning” om uit de crisis te komen.

In december gaf hij – voor het eerst sinds hij in 1975 de troon besteeg – openheid over zijn uitgaven. Die nieuwe transparantie was weer een antwoord op het schandaal rond Iñaki Urdangarin, de echtgenoot van zijn jongste dochter Cristina. Die wordt ervan verdacht met een zakenpartner 5,8 miljoen euro te hebben verduisterd.

De koninklijke pr-strategie werd vorige week al doorkruist door het nieuws dat de 13-jarige Froilán, de oudste kleinzoon van de koning, zich met een jachtgeweer in zijn eigen voet had geschoten. Het deed velen denken aan het ongeluk, in 1956, waarbij Juan Carlos op 18-jarige leeftijd met zo’n geweer per ongeluk zijn jongere broer Alfonso doodschoot.

Het hof wil amper commentaar geven op de ,,privéreis”. Het liet weten dat Juan Carlos ,,op uitnodiging” in Botswana was, daarmee suggererend dat hij niet zelf betaalde. Maar door wie de koning was uitgenodigd en met wie hij precies jaagde, werd niet meegedeeld.

De jachttrip werd dit weekeinde fel bekritiseerd door republikeinse politici van uiterst links. Zorgwekkender voor de koning is dat hij ook kritiek kreeg van de centrum-linkse socialisten. Hun steun is cruciaal geweest voor zijn koningschap. Aanvankelijk wantrouwden zij Juan Carlos toen dictator Franco hem in de jaren zeventig naar voren schoof als opvolger. Maar de jonge koning won snel hun sympathie door een belangrijke rol te spelen in de overgang naar de democratie en door in 1981 een militaire coup te smoren.

Sindsdien zijn Spanjaarden niet zozeer monarchisten als wel ‘juancarlisten’, luidt het gezegde. Maar de vraag is hoe lang nog.

Juan Carlos’ imago bladdert af en het woord ‘abdicatie’ begint te vallen. De leider van de Madrileense socialisten riep de koning gisteren op ,,te kiezen tussen zijn verantwoordelijkheden [...] en een abdicatie die hem toestaat van een ander leven te genieten”. Een oproep die niet werd tegengesproken door de landelijke partijtop.

Er wordt al langer gespeculeerd dat Juan Carlos plaats wil maken voor kroonprins Felipe . Hij kwakkelt met zijn gezondheid en zou meer tijd willen voor zijn hobby’s. Felipe geldt niet als brokkenmaker, maar ontbeert wel het historisch krediet van zijn vader.

Koningin Sofía, de meeste professionele ‘royal’, gaf haar man op dit punt al eens openlijk advies. In een biografie uit 2008 zei ze dat een echte ,,koning niet met pensioen gaat”. Hij sterft op de troon.

Merijn de Waal