Titanic stond niet voor meer

Het leven is als het aan boord gaan van een schip dat uitvaart en zinkt. Deze Zen-achtige wijsheid ging op voor de ongeveer 1.500 mensen die een eeuw geleden verdronken toen de RMS Titanic verging. Het staat in de Bijbel: „Zelfs wijzen sterven, evengoed als dommen en dwazen zullen zij vergaan; zij moeten anderen hun rijkdom nalaten.” Niets maakt die les beter duidelijk dan een ramp met een luxe passagiersschip.

Maar inmiddels zijn de meeste mensen ervan overtuigd geraakt dat de ware moraal achter de ramp met met het meest elegante schip van haar tijd, tijdens haar eerste oversteek van de Atlantische Oceaan, meer te maken had met de tijdgeest dan met de eeuwigheid. De technologische hoogmoed van een vaartuig ontworpen om niet te kunnen zinken, zou zijn afgestraft door een natuurlijke vijand: een ijsberg.

De arrogantie van de mensheid tegenover de wereld waarin zij leeft zal zeker kunnen leiden tot de ondergang van het menselijk ras. Maar het verhaal van de Titanic leert een andere les.

Nadat het schip was vergaan verviel de beschaving die haar had gebouwd niet in magisch denken of versimpeling. Integendeel, er werd vol ingezet op technologie. Nieuwe onderzoeken leidden tot nieuwe praktijken en nieuwe technieken. Het werkte: de zeevaart is nu veiliger dan toen, evenals de luchtvaart en het reizen over land.

Het was ook niet logisch geweest dat een ijsberg een wereldbeeld had vernietigd dat in de loop van een eeuw was ontstaan. Een veel reëlere bedreiging van dat wereldbeeld volgde kort daarop: de bloedigste oorlog uit de geschiedenis, in de meest ontwikkelde landen. Die werd gevolgd door de opkomst van enkele van de meest repressieve regimes ooit en een nog vernietigender oorlog.

Maar de dood van meer dan 100 miljoen mensen bij deze ongekende rampen heeft de opmars van technologie nauwelijks afgeremd.

Deze moderne ontwikkelingen hebben veel goed gedaan – en doen dat nog, met als gevolg dat bijna iedereen rijkere, langere en veiligere levens kan leiden. Technologie kan echter menselijk falen niet uitsluiten, de vernietigende kracht van de natuur niet neutraliseren, en ook geen eeuwige vrede garanderen. Daarom vallen gebeurtenissen zoals de ramp met de Titanic ook in de toekomst niet uit te sluiten. Alleen moeten ze wel gezien worden voor wat ze werkelijk zijn.

Edward Hadas

Vertaling Frank Kuin