Hongeren als kunst

Michaela Spiegel: ‘Ab Magerungs Kür’, olieverf op porselein, 2007
Michaela Spiegel: ‘Ab Magerungs Kür’, olieverf op porselein, 2007 collectie Michaela Spiegel Courtesy School Gallery, Parijs

Mensen die goed zijn in niet eten, worden al eeuwenlang bewonderd. ‘Vastenheiligen’ zoals Catharina van Siena, over wie het verhaal gaat dat ze nooit meer voedsel nodig had nadat ze een kom etter uit een borstkankerwond van een vrouw had gedronken, en het bloed uit de zijwond van Jezus, in een droom. ‘Wondermeisjes’ zoals Barbara Kremer (1515-1588) of Engeltje van der Vlies uit Pijnacker (1787-1853), die logen dat ze niet hoefden te eten of te drinken. Of neem ‘het levende skelet’, Claude Ambroise Seurat (1797-1826), een man die maar niet aankwam (later zou blijken dat hij een lintworm had). Of de 19de-eeuwse ‘hongerkunstenaars’: jongemannen die veertig of vijftig dagen leefden op water of likeur. Al deze mensen trokken, al dan niet met opzet, veel bezoekers en werden volop afgebeeld op schilderijen en gravures. Zoals het prachtige zeventiende-eeuwse drieluik waarop de heilige Catharina van Siena Jezus ontmoet en het bloed uit zijn zij drinkt.

En nog steeds is magerzucht een bron van voyeuristische, vaak autobiografische kunst. Bijvoorbeeld van de broodmagere Nederlandse tweeling L.A. (Liesbeth en Angelique) Raeven, die zichzelf laten zien in hun eigen videokunst. In een kale, industrieel ogende ruimte hangen ze bijvoorbeeld doelloos rond; af en toe voert de een de ander een stukje cracker. Op de tentoonstelling in het Boerhaave Museum is daarnaast aangrijpend werk te zien van outsider artists: vrouwen die kunst hebben gemaakt over of naar aanleiding van hun eetstoornis, maar die zelf geen professioneel kunstenaar zijn.

Wie daarna de andere zaal van de tentoonstelling inloopt, ziet ineens de overeenkomsten tussen de middeleeuwse vastenheiligen, de hedendaagse anorexiameisjes en de lichaam verheerlijkende arbeidersprenten van begin 20ste eeuw, die er ook hangen. Al deze mensen zijn ‘onderdrukt’ geweest, wilden meer macht, in elk geval over zichzelf. En allemaal gingen ze dan maar op zoek naar het perfecte lichaam.