‘Breivik beroept zich op noodweer’

Maandag begint het proces tegen de Noor Anders Breivik, die afgelopen zomer bij twee aanslagen 77 mensen doodde. Zijn advocaten zullen vrijspraak eisen.

Geir Lippestad, Vibeke Hein Baera, Tord Jordet en Odd Ivar Groen, de vier advocaten van de Noorse terrorist Anders Brevik, lieten zich deze week fotograferen op de redactie van de krant Verdens Gang. Veel Noren zijn verontwaardigd over het glamourkarakter van de foto’s.
Geir Lippestad, Vibeke Hein Baera, Tord Jordet en Odd Ivar Groen, de vier advocaten van de Noorse terrorist Anders Brevik, lieten zich deze week fotograferen op de redactie van de krant Verdens Gang. Veel Noren zijn verontwaardigd over het glamourkarakter van de foto’s. Foto Reuters, Heiko Junge

Vanaf maandag staat haar leven tien weken lang in het teken van de rechtszaak van Anders Behring Breivik. Vibeke Hein Baera (47) is een van de vier advocaten van de Noor die vorige zomer 77 landgenoten om het leven bracht. Zij neemt samen met Geir Lippestad, Tord Jordet en Odd Ivar Groen de verdediging op zich. „We leven in een democratie”, zegt zij per telefoon, in antwoord op de vraag waarom zij hem bijstaat. „Ook iemand als Anders Breivik heeft recht op een goede verdediging.”

Tijdens het proces moet duidelijk worden of Breivik krankzinnig was toen hij op één middag acht mensen vermoordde met een bom in Oslo en 69 met vuurwapens op het eiland Utøya. Psychiaters Terje Tørrisen en Agnar Aspaas concludeerden deze week dat hij toerekeningsvatbaar is. Hun conclusie staat haaks op een evaluatie van collega’s Torgeir Husby en Synne Sørheim. Zij stelden eind vorig jaar dat Breivik lijdt aan paranoïde schizofrenie. Hij leeft in een eigen wereld, met eigen wetten en regels. Breivik beging zijn daden volgens hen in een psychose.

Wat vindt uw cliënt van het laatste onderzoek?

Vibeke Hein Baera: „Hij is tevreden met de uitkomst. Mijn cliënt wil niet in een psychiatrisch ziekenhuis worden gestopt. De kans dat dat gebeurt is kleiner geworden door het laatste onderzoek.”

Want Breivik vindt zichzelf niet geestesziek?

„Nee. Zo’n kwalificatie beschouwt hij als een belediging.”

Wat vindt hij wél van zichzelf?

„Met die vraag hebben de meeste mensen moeite. Maar zeker is dat hij zijn daden noodzakelijk vindt. Hij wilde Noorwegen – of beter: Europa – ermee redden. Breivik is in oorlog met het multiculturalisme en de islamisering.”

Nog steeds?

„Zeker. Ook vanuit de gevangenis kun je oorlog voeren. Door brieven te schrijven, of andere geschriften. Dat recht hebben gevangenen. Tijdens het proces zal Breivik uitleggen hoe hij zijn strijd wil gaan voortzetten. Hij zal verklaren waarom hij in oorlog verkeert.”

We hoeven geen tekenen van berouw te verwachten?

„Nee. Sterker: hij zal spijt betuigen over het feit dat hij te weinig mensen heeft omgebracht. Ik begrijp dat zo’n opvatting tot woede leidt. Ook voor mij is het even wennen; bij grote strafzaken tonen verdachten meestal berouw. Ik raad het publiek aan op dat punt geen hoge verwachtingen te koesteren.”

Hij schoffeert nabestaanden met zijn opstelling.

„Ja. Maar hoe controversieel zijn boodschap ook is, hier zal de wereld het mee moeten doen.”

Kost het moeite om u te verplaatsen in uw cliënt?

„Ik probeer mij professioneel op te stellen. Ik focus mij op zijn rechten en op mijn plichten als advocaat.”

Dat klinkt zakelijk. Heeft een advocaat geen gevoelens?

„Zeker. Maar hoe omvangrijker en complexer een zaak, hoe belangrijker het is dat een advocaat zich niet door gevoelens laat leiden.”

Hoe goed heeft u Breivik leren kennen?

„Het contact is goed, maar blijft puur zakelijk. We zullen nooit vrienden worden.”

Weet u waarom Breivik uw kantoor heeft benaderd?

„Mijn collega Lippestad heeft een aantal mediagenieke zaken gedaan. Bij één verdedigde hij een neonazi die een Ghanees-Noorse tiener doodde. Lippestad kreeg kritiek toen hij zei dat zelfs de meest brute moordenaar een eerlijk proces verdiende. Ik heb begrepen dat diens standpunt mijn cliënt aanspreekt.”

Klopt het dat u rechts-extremisten als getuigen gaat oproepen?

„Ja. Om te bewijzen dat mijn cliënt niet aan paranoïde schizofrenie lijdt, zullen wij moeten aantonen dat hij geestverwanten heeft. Er zijn meer Breiviks out there. Ook historici en politicologen zullen dat namens de verdediging bevestigen.”

Wordt u extra beveiligd tijdens het proces?

Voor het eerst in het gesprek reageert Vibeke Hein Baera afwerend. Ze wil weinig kwijt over haar bescherming, zegt zij. Dat is niet in het belang van haar veiligheid. „De politie zorgt goed voor mij en mijn collega’s. Ik vertrouw op haar kundigheid. Laat ik het daar op houden.”

Wat verwacht u van het proces?

„Het wordt een zwaar proces, voor alle partijen. Afgaand op de honderden interviewverzoeken die wij de afgelopen maanden kregen, zullen de media er bovenop zitten. Toch hoop ik dat wij na afloop kunnen spreken van een eerlijk en waardig proces.”

Veel Noren willen dat Breivik nooit meer vrijkomt. Wat zou u een gepaste straf vinden?

„We weten dat Breivik voor lange tijd uit het maatschappelijk leven zal verdwijnen. Ook hijzelf gaat daar van uit. Maar voor hem is de duur van zijn opsluiting niet belangrijk. Hij wil twee dingen: dat de rechter erkent dat hij toerekeningsvatbaar is voor zijn daden. En dat hij de kans krijgt om uit te leggen waarom hij heeft gedaan wat hij heeft gedaan.”

U rekent op een lange gevangenisstraf, maar eist wel vrijspraak. Op grond waarvan?

„Breivik beroept zich op noodweer. Hij wilde Europa verdedigen tegen de immigratie van moslims. Ik geef toe: dat klinkt niet sterk. We hebben Breivik verteld dat hij in het democratische Noorwegen weinig kans maakt met zo’n argumentatie, maar hij wil die lijn per se doorzetten.”

Waarom?

„Omdat hij het gevoel heeft dat zijn gedachtegoed daarmee het beste tot zijn recht komt. Als raadsvrouw denk ik daar het mijne van, maar ook in ons vak geldt: de klant is koning. Ik beschouw zijn beroep op noodweer als een technische kwestie, niet meer dan dat.”