Bloedsuikergehalte diabetesmuis op peil door 'suikerhormoon'

Het te hoge bloedsuikergehalte van patiënten met diabetes type 2 kan worden verlaagd door remming van het hormoon glucagon. Daardoor stopt (in elk geval bij muizen) de vorming van glucose in de lever. Normaal zorgt insuline hiervoor, maar bij deze vorm van diabetes is de lever daar minder tot niet gevoelig voor.

Twee Amerikaanse onderzoeksgroepen hebben onafhankelijk van elkaar vastgesteld dat remming van de glucagonactiviteit bij muizen met type 2 diabetes helpt het bloedsuikergehalte op peil te houden. Bovendien geven ze aan hoe dat zou kunnen (Nature online, 8 april en Cell Metabolism, 12 april).

Glucagon is de tegenpool van insuline. Insuline verlaagt het bloedsuikergehalte als dit te hoog dreigt te worden; glucagon verhoogt het juist als het te laag is. Het brengt in de lever de productie en afgifte van glucose op gang. Dat gebeurt vooral in de periode tussen twee maaltijden, ’s nachts bijvoorbeeld. De bloedsuikerspiegel daalt dan, maar mag niet te ver dalen omdat de hersenen hun energie exclusief uit glucose halen. Glucagon zorgt ervoor dat er voor het brein altijd voldoende glucose beschikbaar is.

De groep die in Nature publiceerde, laat zien dat glucagon in levercellen een eiwit activeert dat calciumionen de cel binnen laat. Deze influx van calciumionen is het startpunt van een kettingreactie die leidt tot de synthese en afgifte van glucose. Normaal zal insuline de deur voor calciumionen sluiten. Maar doordat bij diabetes type 2 de gevoeligheid voor insuline is afgenomen, blijft de deur op zijn minst op een kier. De productie van glucose blijft dan doorgaan, ook al komt er via de voeding (soms meer dan) genoeg binnen.

De tweede groep graaft wat dieper en brengt de details van de kettingreactie in kaart. De calciumionen binden zich aan het eiwit calcineurine. Deze binding is weer noodzakelijk voor een volgende stap, de activering van het enzym CaMKII. Een blokkade van dit enzym, door het gen ervoor uit te schakelen, doorbreekt de kettingreactie en leidt bij muizen met diabetes tot een flinke verlaging van het glucosegehalte van het bloed. En niet alleen dat: het cholesterolgehalte van het bloed daalde, de gevoeligheid voor insuline nam toe en er trad minder vervetting van de lever op.

Doordat CaMKII betrekkelijk laat in de kettingreactie actief is, achten de onderzoekers de kans klein dat een blokkade ervan andere processen in de cel verstoort. Het zoeken is nu naar een stof waarmee dit bij mensen veilig kan.

Huup Dassen