Dit is een artikel uit het NRC-archief De artikelen in het archief zijn met behulp van geautomatiseerde technieken voorzien van metadata die de inhoud beschrijven. De resultaten van deze technieken zijn niet altijd correct, we werken aan verbetering. Meer informatie.
Bekijk hele krant

Wetenschap

'Je kan iedereen bereiken via zes handdrukken'

President Barack Obama shakes hands with supporters after speaking at a campaign fundraiser at the University of Vermont in Burlington, Vt., Friday, March, 30, 2012. (AP Photo/Pablo Martinez Monsivais)
President Barack Obama shakes hands with supporters after speaking at a campaign fundraiser at the University of Vermont in Burlington, Vt., Friday, March, 30, 2012. (AP Photo/Pablo Martinez Monsivais) AP

Aanleiding

Next.checkt-lezer Nieke Knoben hoort regelmatig de oude volkswijsheid voorbij komen dat je via zes of zeven andere mensen iedereen op de wereld zou kennen. Knoben heeft er nog nooit een bron bij gehoord. Het klinkt haar onwaarschijnlijk in de oren, zo schrijft ze.

Interpretaties

De bewering zoals die het vaakst wordt verteld, is dat iedereen via een bekende en dan via een bekende van die bekende in zes stappen met een willekeurig persoon ter wereld in contact kan komen. We onderzoeken dus of dit waar is. Zo werd in de jaren negentig regelmatig gezegd dat je via zes handdrukken de Amerikaanse president Bill Clinton kon bereiken. Nu hoor je hetzelfde nog weleens over Obama.

Waar is het op gebaseerd?

De bewering waar Knoben over mailt, is een theorie waar al decennialang onderzoek naar wordt gedaan. De Hongaarse schrijver Frigyes Karinthy opperde in 1929 als eerste in een kort verhaal het idee dat iedereen ter wereld via vijf anderen bereikt kon worden. Door de economische groei en technologische ontwikkelingen leefde ook toen al het gevoel dat de wereld snel ‘kleiner’ aan het worden was.

Mede hierdoor geïnspireerd trachtten de sociale wetenschapper Ithiel de Sola Pool en wiskundige Manfred Kochen in de jaren vijftig in de VS een wiskundige formule op te stellen die zou verklaren hoe iedereen ter wereld met elkaar verbonden is. Ze slaagden daar niet in. Daarop besloot de sociaal psycholoog Stanley Milgram in 1967 een praktijkexperiment te doen. Hij stuurde postpakketten naar mensen in de Amerikaanse plattelandssteden Omaha en Wichita. Hij vroeg ze die naar een bekende te sturen die het pakket dichterbij het eindstation kon brengen; een bij naam genoemd persoon in Boston. Milgram publiceerde de resultaten in het populaire tijdschrift Psychology Today. Volgens Milgram bleken er gemiddeld vijf mensen nodig te zijn om de pakketten op de juiste adressen in Boston te krijgen. Het artikel kreeg veel aandacht in de Amerikaanse media en het idee van six degrees of separation, ook wel de small worlds-theorie genoemd, dook steeds vaker op in de populaire cultuur. Bekende voorbeelden zijn het toneelstuk Six degrees of separation uit 1990 en de verfilming ervan in 1993. Op internet werd het spel Six degrees of Kevin Bacon populair. In een interview zei deze acteur dat hij met nagenoeg iedereen in Hollywood had samengewerkt. Het spel was om acteurs via samenspel in films met andere acteurs in zo min mogelijk stappen te linken aan Bacon.

En, klopt het?

Voor psycholoog Judith Kleinfeld van de Universiteit van Alaska was het experiment door Milgram altijd een van de mooiste voorbeelden geweest van praktisch onderzoek in de sociale wetenschappen. In 2002 wilde ze het herhalen met haar studenten. Daarop dook ze in de archieven van de Yale-universiteit om de onderzoeksdocumenten van Milgram nog eens goed te bekijken. Wat ze aantrof was ronduit teleurstellend. Wat Milgram in het niet-wetenschappelijke tijdschrift Psychology Today onvermeld liet, was dat van de 60 pakketten er maar drie waren aangekomen. Bij latere experimenten door Milgram bleek maar 30 procent van de postpakketten te zijn gearriveerd. Hij veronderstelde dat de andere pakketten waren gestrand bij iemand die geen zin had om mee te doen en niet omdat die persoon geen idee had welke bekende het pakket dichter bij het eindstation kon brengen. Onderzoek daarnaar deed Milgram niet. Ook bij latere wetenschappelijke experimenten, onder andere via e-mail en sociale netwerksites, kwamen de meeste boodschappen nooit aan. Meestal bleef onduidelijk waarom niet.

Het is misschien nog best mogelijk om te fantaseren hoe je in zes handdrukken president Obama of iemand in zijn entourage kan bereiken. Hoogwaardigheidsbekleders hebben een extreem groot netwerk dat je, zeker als je zelf invloedrijke mensen kent, wellicht nog wel kan bereiken. Het wordt al een stuk lastiger om te bedenken hoe een pakket dat wordt gedropt bij de geïsoleerd levende Cacataibo-stam in het Peruaanse Amazonegebied kan opduiken bij iemand in Pujon, in het grotendeels van de buitenwereld afgesloten Noord-Korea.

In de documentaire Connected: The power of six degrees uit 2002 werden 40 pakketten wereldwijd achtergelaten met de opdracht ze uiteindelijk bezorgd te krijgen bij de wetenschapper Marc Vidal in Boston. Er kwamen er drie aan, volgens documentairemaker Annamaria Talas alle drie in zes stappen. Talas trekt daarop in de documentaire de opmerkelijke conclusie dat six degrees of separation geen mythe is. Dat onopgehelderd blijft waarom de overige 37 pakketten niet aankwamen, deerde kennelijk niet.

Conclusie

Het idee dat iedereen ter wereld via vijf andere mensen kan worden bereikt, werd voor het eerst geopperd door de Hongaarse schrijver Frigyes Karinthy in 1929. De bewering leek in 1967 wetenschappelijk onderbouwd door een experiment van de sociaal psycholoog Stanley Milgram. Zijn onderzoek verscheen in een populair psychologieblad. Later bleek dat uit zijn experimenten geen wetenschappelijke conclusies kunnen worden getrokken. De meeste postpakketten waarmee hij via via een persoon in Boston hoopte te bereiken, kwamen nooit aan. Waarom niet bleef onduidelijk. Ook in latere experimenten lukte het slechts in enkele gevallen om het eindstation te bereiken. Misschien omdat mensen geen zin hadden om mee te doen, misschien ook wel omdat ze geen idee hadden via welke bekende ze de doelpersoon konden bereiken. Iemand met een groot netwerk is voor mensen met goede connecties misschien nog wel in zes stappen te bereiken, maar niets wijst erop dat dit ook geldt voor de meeste andere aardbewoners. Bij gebrek aan bewijs beoordelen wij de volkswijsheid dat iedereen via zes personen alle mensen op aarde zou kunnen bereiken als ongefundeerd.