Tien minuutjes en je weet hoe wit methaansneeuw is

Ruim vijftig jaar geleden spande de Nederlandse astronoom Jan Hendrik Oort zich in voor een Europese sterrenwacht op het zuidelijk halfrond. De keus viel op een bergtop in het noordelijke woestijngebied van Chili. Vandaag heeft het bijna 50-jarige European Southern Observatory (ESO) drie observatoria in Zuid-Amerika en een eigen sterrenkundeshow op YouTube.

Dwergplaneet Eris is een tweelingbroer van Pluto, schreef NRC Handelsblad eind oktober. Rond die tijd publiceerde ESO aflevering 38 van zijn ESOcast, waarin met prachtige beelden uit de doeken werd gedaan hoe dit was ontdekt. Een animatie liet zien hoe voor verschillende ESO-telescopen de verduistering van een ster door Eris er anders uitzag. Een andere toonde het omgekeerde perspectief: hoe de schaduw van Eris (wat het licht van deze ene ster betreft) over het aardoppervlak trok. Artist’s impressions gaven Eris zelf weer, met zijn hoogreflecterende oppervlak, terwijl de commentaarstem vertelde dat stikstof- en methaansneeuw verantwoordelijk zouden kunnen zijn voor de extreme witheid.

Zo heeft de ESOcast eens per zes weken een vakkundig geïllustreerd nieuwtje uit de sterrenkunde in een video van vijf à tien minuten. Editie 39 berichtte over een gaswolk die in de komende jaren deels verzwolgen zal worden door een zwart gat in het centrum van het Melkwegstelsel. Ook hier oogstrelende animaties naast bewegende beelden op basis van telescoopfoto’s. Sterrenkundigen zijn opgetogen, want zoiets is nog nooit waargenomen. En dat centrum van de Melkweg is alleen te zien als je ver genoeg naar het zuiden gaat.

In oktober bestaat ESO vijftig jaar. In een serie van acht afleveringen, waarvan de eerste pas is verschenen, wil ESOcast deze gebeurtenis luister bijzetten. Presentator Jochen Liske, een ESO-sterrenkundige, vertelt over de redenen die astronomen hadden om de evenaar over te steken. Behalve de zuidelijke sterrenhemel heb je daar ook minder mensen, dus minder vervuiling en kunstlicht, en beter weer. Jan Hendrik Oort (1900-1992) was de drijvende kracht achter de oprichting van ESO en de bouw van de eerste telescoop.

ESOcast vertoont romantische foto’s van expedities uit die tijd, die zochten naar een ideale locatie. Zuid-Afrika kwam in aanmerking – daar waren al verschillende sterrenwachten – maar viel af, onder andere omdat het weer tegenviel. Ook zijn er foto’s van een verkenningstocht in Chili, waar het beoogde gebied zo onherbergzaam was dat men zich te paard moest verplaatsen.

Er zijn programma’s met een hoger tempo en er zijn presentatoren met meer charisma dan Jochen Liske. Maar dat is juist een verademing. Het is goddank niet de hele tijd jong, vlot en leuk en er is toch meer dan genoeg visueel spektakel. Je kunt de inhoud op je gemak tot je laten doordringen en het kost maar tien minuutjes.

Bekijk de sterrenshow via nrc.nl/bekijks