Bos informeerde Kamer te laat, staat betaalde te veel voor Fortis

Minister van Financiën Bos in september 2007 bij het aanbieden van de begroting aan de Tweede Kamer. Foto NRC / Roel Rozenburg

Oud-minister Wouter Bos van Financiën heeft de Tweede Kamer tijdens de bankencrisis in 2008 niet tijdig en niet volledig geïnformeerd. Daardoor heeft hij de Kamer belemmerd in zijn controlerende taak. Deze conclusie trekt de parlementaire enquêtecommissie Financieel Stelsel vanmiddag in haar slotrapport.

Volgens de commissie onder voorzitterschap van Jan de Wit hebben de Nederlandse autoriteiten grote fouten gemaakt bij de miljardeningrepen rond de overname van Fortis/ABN Amro en de redding van ING. Zowel het ministerie van Financiën als toezichthouder De Nederlandsche Bank waren onvoldoende voorbereid op een crisis.

Voor Fortis betaalde bedrag ‘in geen verhouding tot bedrijfseconomische waarde’

In het najaar van 2008 dreigde het financiële stelsel van Nederland om te vallen. Fortis had een jaar eerder samen met andere banken ABN Amro overgenomen en raakte daardoor in problemen. De overheid zag zich vervolgens gedwongen om de systeembanken te redden en betaalde voor Fortis 16,8 miljard euro. Door allerhande tegenvallers liep dat op tot 30 miljard. Dat bedrag stond volgens de commissie “in geen verhouding tot de bedrijfseconomische waarde”. De noodzakelijke aanvullende investeringen kwamen “onnodig” als een verrassing.

ING, dat in problemen kwam door een rammelende Amerikaanse hypotheekportefeuille, en Fortis zijn volgens de commissie door eigen toedoen in problemen gekomen. Zo heeft Fortis onvoldoende boekenonderzoek gedaan bij de overname van ABN Amro, was het bod “fors” en werd onvoldoende rekening gehouden met de eisen van de Europese Commissie.

‘Bos en Wellink hadden nooit verklaring van geen bezwaar mogen afgeven’

Volgens de commissie had oud-minister Bos en oud-president Nout Wellink van De Nederlandsche Bank Fortis in 2007 nooit een verklaring van geen bezwaar mogen geven om ABN Amro over te nemen. Die verklaring heeft uiteindelijk “zeer nadelig uitgepakt voor de Nederlandse economie en belastingbetaler”. Het besluit om de garantie van spaarders te verhogen van 40.000 euro naar 100.000 noemt de commissie wel “verstandig”. Het beschikbaar stellen van garanties op leningen van banken door de Staat voor in totaal 200 miljard euro was een “nuttige en noodzakelijke maatregel”, net als kapitaalverstrekking aan banken en verzekeraars.

De commissie adviseert dat de Tweede Kamer bij een financiële crisis via een vast protocol wordt geïnformeerd, vergelijkbaar met een zogeheten Artikel 100-brief die naar de Kamer wordt gestuurd als het leger wordt ingezet. Ook pleit de commissie voor een sterke Europese bankentoezichthouder.

‘Rapport schetst treurig beeld, maar veel was al bekend’

Concluderend heeft eigenlijk helemaal niemand het goed gedaan, schrijft NRC Handelsblad vanmiddag over het rapport:

“De president van De Nederlandsche Bank (DNB), de medewerkers van DNB, de minister van Financiën, zijn ambtenaren, de ingehuurde experts en de Kamerleden. Allemaal hebben ze fouten gemaakt, soms zelfs grote fouten. Een treurig beeld, maar veel was al bekend. In zijn verhoor had oud-minister van Financiën Wouter Bos al toegegeven dat de Kamer laat of summier was geïnformeerd over de crisismaatregelen. Maar de noodzakelijk snelheid en de vertrouwelijkheid maakten een uitgebreid debat onmogelijk, was toen zijn uitleg. Voormalig DNB-president Nout Wellink had al erkend dat DNB niet alles wist. En ook dat dingen fout gaan, als er zoveel tegelijk in hectische omstandigheden moet gebeuren.”