Een strook die hoe dan ook miljoenen kost

Er is geen geld meer voor natuurgebied het Oostvaarderswold. Het was al half klaar. Wat nu? Vandaag neemt de provincie Flevoland een besluit.

Het kroonjuweel van de provincie is gestolen. Jarenlang was Flevoland doende om een tien kilometer lange natuurpassage aan te leggen tussen de Oostvaardersplassen en het Horsterwold. Gegrom uit de omgeving en zelfs een veto van het kabinet weerhielden ook het huidige college van Gedeputeerde Staten er niet van om door te gaan met het realiseren van het Oostvaarderswold. Maar het zal er waarschijnlijk nooit komen.

Ruim een maand geleden vernietigde de Raad van State het provinciale plan omdat „de financiële uitvoerbaarheid van het plan onvoldoende is onderbouwd”. Staatssecretaris Bleker (Natuur, CDA) had zijn steun daarvoor ingetrokken. Hij had er geen geld meer voor.

Twee weken later oordeelde de rechter in Zwolle bovendien dat de provincie zich nergens meer op kan beroepen, ook al dachten Gedeputeerde Staten een afspraak over rijkssteun te hebben gemaakt met de vorige minister van Natuur, Gerda Verburg. „Juist toen dat bedrag in de rijksbegroting zou worden opgenomen, viel het vorige kabinet”, zegt gedeputeerde Witteman (PvdA). Het Rijk zou 240 miljoen van de 400 miljoen euro voor het Oostvaarderswold voor zijn rekening nemen. Van de beoogde 1.800 hectare natuur was al 780 hectare aangekocht. Een smalle zone van 168 hectare lag er al.

Wat nu? De boeren in Flevoland vinden dat de grond weer snel boerenland moet worden. De aangekochte akkers en weilanden kunnen worden terugverkocht aan de boeren, of ingezet als ruilgrond voor boeren die elders uit Nederland moeten vertrekken. En in elk geval moeten de boeren weer zo snel mogelijk kunnen verbouwen. „Sommige bedrijven hebben vijf jaar stil gelegen”, zegt voorzitter Arnold Michielsen van de Lelystadse afdeling van boerenorganisatie LTO Noord. „Ze mochten niet uitbreiden en dus bijvoorbeeld geen bewaarloods voor akkerbouwproducten bouwen.”

De rechterlijke uitspraken zijn een goed moment om het beleid om te gooien. „Sluit het boek Oostvaarderswold”, zegt Leonard den Hartog namens de boeren. „Het project is onbetaalbaar en onhaalbaar. Jarenlang wilde de provincie over niets anders praten dan over het Oostvaarderswold. Er was daar sprake van een tunnelvisie. Laten we nu eens praten over andere manieren om natuur aan te leggen.”

Het Oostvaarderswold was tot enkele jaren geleden niet alleen een rijksproject om natuurgebieden met elkaar te verbinden tot een gebied ter grootte van het eiland Texel, maar was ook bedoeld ter compensatie van verdwenen natuur door de aanleg van de Hanzelijn, de verbreding van de snelweg A6 en de uitbreiding van Almere. Die compensatienatuur kunnen wij ook wel maken, suggereren de boeren, en misschien kun je ook het bestaande gebied Oostvaardersplassen anders inrichten. „Er lopen daar veel te veel beesten op een kale vlakte rond”, zegt Leonard den Hartog. Beheerder Staatsbosbeheer lijkt daar weinig voor te voelen. „Het is goed dat boeren meedenken, maar de Oostvaardersplassen zijn juist beroemd doordat de natuur daar z’n gang mag gaan, zonder menselijk ingrijpen”, zegt een woordvoerder van Staatsbosbeheer.

Vandaag besluiten Gedeputeerde Staten hoe het verder moet. Gedeputeerde Marc Witteman (PvdA) wil het liefst toch weer een natuurgebied aanleggen, op de duizend hectare die nu beschikbaar is. Dat gaat de provincie miljoenen euro’s kosten. Maar de grond weer aan boeren terugverkopen gaat óók miljoenen kosten, stelt Witteman, omdat de boeren voor veel meer geld zijn uitgekocht dan de grond nu waard is. Bovendien is veel aangekochte grond overgedragen aan Staatsbosbeheer en Flevo-Landschap. „En wij kunnen deze organisaties niet dwingen de grond weer af te staan”, aldus Witteman. Aan Provinciale Staten de taak om een „politieke keuze” te maken.

Intussen is een onderzoek gestart naar alle plannenmakerij. Gedeputeerde Witteman vindt zo’n onderzoek „terecht” en ziet het „met vertrouwen tegemoet”. Hij kreeg onlangs een motie van wantrouwen aan zijn broek, ingediend door de PVV. De motie werd verworpen. Hij twitterde aanvankelijk dat hij de motie als „een compliment” beschouwde voor iemand die zich inzet voor de natuur. Witteman: „Wat ik bijzonder vind, is dat de PVV hier in Flevoland zich druk maakt over de hinder die wij hebben van beleid in Den Haag dat mede door de PVV wordt gedragen.”