Exportverbod voor cruciale kennis over vogelgriepvirus

In this photo taken on Tuesday, Feb. 14, 2012, ducks walk around an area where a suspected outbreak of the H5N1 bird flu virus among ducks was reported in Nhat Tan commune, Kim Bang district, Ha Nam province, Vietnam. From early 2012 to now, the H5N1 avian flu epidemic has spread to 10 provinces and cities in Vietnam. (AP Photo/Na Son Nguyen)
In this photo taken on Tuesday, Feb. 14, 2012, ducks walk around an area where a suspected outbreak of the H5N1 bird flu virus among ducks was reported in Nhat Tan commune, Kim Bang district, Ha Nam province, Vietnam. From early 2012 to now, the H5N1 avian flu epidemic has spread to 10 provinces and cities in Vietnam. (AP Photo/Na Son Nguyen) Eenden lopen rond in een regio waar vermoedelijk het H5N1-virus is uitgebroken, in de provincie Ha Nam in Vietnam. Foto AP / Na Son Nguyen

Cruciale kennis van een door Rotterdamse virologen gemaakt vogelgriepvirus mag niet naar het buitenland worden geëxporteerd. De Nederlandse overheid is bang dat de kennis in verkeerde handen kan komen, schrijft NRC Handelsblad vandaag. Daarom zal een omstreden exportverbod van de kennis niet worden opgeheven.

Met het exportverbod trotseert Nederland een besluit van de Amerikaanse staatscommissie voor bioveiligheid NSABB die vorige week vrijdag besloot liet weten dat details over het Rotterdamse virus toch gepubliceerd mogen worden.

‘Dit is regelrechte censuur’

De Nederlandse maatregel wordt fel bekritiseerd in de wetenschappelijke wereld, omdat de kennis kan helpen bij ziektebestrijding. Virologiehoogleraar Ron Fouchier van het Rotterdamse Erasmus MC noemt de maatregel “regelrechte censuur op wetenschappelijk onderzoek”.

Een woordvoerder van het ministerie voor Economische Zaken, Landbouw en Innovatie (ELI) wijst erop dat “de NSABB niet automatisch wordt gevolgd”. Volgens het departement valt het virus onder het ‘Besluit Strategische Goederen’ en is een Europese verordening over dual use van kracht. Die verordening gaat over chemicaliën, micro-organismen en (onderdelen van) instrumenten die ten goede en ten kwade kunnen worden gebruikt. Kennis over dit vogelgriepvirus kan mensen beschermen tegen een nieuwe, wereldwijde griepepidemie, maar ook in handen komen van een bioterrorist of schurkenstaat.

‘Wetenschappelijk onderzoek uitgesloten van een exportverbod’

Maar volgens Fouchier is dat onjuist: “In die EU-verordening is fundamenteel wetenschappelijk onderzoek uitdrukkelijk uitgesloten van een exportverbod. Volgens de advocaten van het Erasmus MC staan we sterk als het tot een rechtszaak komt.”

Al voordat de NSABB het onderzoek weer vrij gaf, liet Robbert Dijkgraaf, president van de Koninklijke Akademie van Wetenschappen, al weten een exportverbod “ongehoord” en “fundamenteel onjuist” te vinden.

Mensen besmetten elkaar tot nu toe niet

De Rotterdamse virologen hebben in een superbeveiligd laboratorium een H5N1-vogelgriepvirus gemaakt dat via uitgehoeste druppeltjes makkelijk zoogdieren besmet. De H5N1- vogelgriep doodt sinds 2003 pluimvee in Azië en Afrika. Als mensen besmet raken, worden ze ernstig ziek, maar mensen besmetten elkaar tot nu toe niet. Fouchiers onderzoekgroep ontdekte dat een “handvol” mutaties genoeg is om het virus zo te veranderen dat het van zoogdier naar zoogdier overspringt – en naar verwachting ook van mens naar mens.

Om een “eigenstandige beslissing” te nemen, organiseert de Nederlandse overheid op 23 en 24 april een internationale conferentie over de veiligheid van het vogelgriepvirusonderzoek. Het ministerie van ELI voert gesprekken met “vooraanstaande wetenschappers en gezondheidsexperts”. Mogelijk dat de overheid dan nog van mening verandert.

‘Erasmus MC wacht met eventuele stappen’

Fouchier zegt dat het Erasmus MC met eventuele stappen wacht tot na 23 en 24 april. Tot die tijd kan hij niet overleggen met de redactie van het Amerikaanse tijdschrift Science dat de details van het Rotterdamse onderzoek wil publiceren.

Fouchier:

“Indien ik een manuscript naar Science stuur, heeft de redactie de vrijheid om dat te publiceren. Hun juristen wijken daar niet van af, want het raakt aan de Amerikaanse vrijheid van drukpers. Het ministerie heeft ons duidelijk gemaakt dat we dus geen exportvergunning krijgen. Daardoor kunnen we nu zelfs niet overleggen over conceptteksten.”

Meer over het exportverbod vandaag in NRC Handelsblad of in de digitale editie voor abonnees (uiterlijk 16.00 uur online).