Dit is Kyteman in de overtreffende trap

De speelsheid lijkt soms te verdwijnen in het strak ingespeelde Kyteman Orchestra. Maar in jamsessies bereikt het de kwaliteit van weleer.

Nederland, Utrecht, 30-01-2012. Portret van multi-talent, hiphop-orkestleider, muzikant, trompettist Colin Benders, alias Kyteman. Foto: Andreas Terlaak
Nederland, Utrecht, 30-01-2012. Portret van multi-talent, hiphop-orkestleider, muzikant, trompettist Colin Benders, alias Kyteman. Foto: Andreas Terlaak Andreas Terlaak

Muziekjournalist

Soms leek het podium van Tivoli woensdagavond op zo’n schilderij waarin veertig figuranten zorgden dat daar steeds nieuwe details in te ontdekken waren. Met in het midden de 25-jarige Colin ‘Kyteman’ Benders, de elastieken dirigent die het aanzwellen en wegsterven van zijn composities met grote handgebaren begeleidde.

De nieuwe incarnatie van het orkest waarmee Kyteman in 2009 over de podia van Nederland heerste, is overweldigend bombastisch. De stoomwals wordt tijdens dit eerste concert van The Kyteman Orchestra, al bij openingsnummer ‘Preaching To The Choir’ de zaal ingereden. Benders wordt vóór op het podium geflankeerd door vier strijkers en vier blazers, en geruggesteund door vocalisten en een flinke band. Halverwege de gedragen operapop flitsen aan de achterkant van het podium de lichten aan en stuwt een krachtig koor het massieve, theatrale nummer effectief naar een climax. Zo wordt het koor tijdens het concert steeds ingezet; lang in de schaduw totdat binnen de compositie de tijd rijp is om uit volle borst de overtreffende trap in te zetten.

Prachtig is ‘Long Lost Friend’ waarin de soul van Omar Soulay en de fluisterzang van Pax worden begeleid door een zachte piano, een tokkelende contrabas en slepende drums. Het koper is kalm, de strijkers houden zachtjes aan, het koor zingt beheerst. Het is spannend, omdat je hoort en voelt dat het elk moment los kan barsten. Wanneer dat gebeurt, waait de mooie zang even weg in de orkaan van geluiden. Maar is de overgang naar de opvolgende kalmte weer des te mooier.

In ‘Angry At The World’, voortgestuwd door marcherende drums en dramatische zang, zwepen rappers Pax en Blaxtar de klassieke musici op tot een brullend hoogtepunt waarin met strijkers en blazers onvervalst wordt gerockt. En ‘While I Was Away’ heeft de hele geschiedenis van het orkest van Kyteman in zich. Van beheerst, met afgemeten strijkers, rustige zang en funky percussie, naar een immense geluidskolk met echoënde vocalen. Het is de karakteristieke dynamiek van het orkest: van sprookjesachtig klein en borduren met klanken, naar hard en extatisch met alle geluiden door elkaar.

Wat soms klinkt als chaos, is dat duidelijk niet. Kyteman houdt de touwtjes strak in handen, geeft ruimte en neemt die weer weg. De streng gedirigeerde wisselwerking tussen ingetogen en euforisch mist vaak de wat speelsere aanpak die Kyteman eerder kenmerkte. Het is muziek voor bij klassieke actiescènes in een speelfilm; effectief, goed uitgevoerd maar ook behoorlijk zwaar op de maag. Het mist hier en daar lucht, een knipoog, een frisse toon.

Met die strakke hand en de massiviteit verdwijnt de speelse, op hiphopfreestyle gebaseerde improvisatie die ooit aan het orkest ten grondslag lag. En daarmee een deel van de zinderende energie: een groot gemis. De dirigent en componist zelf zegt tijdens het concert dat hij „tot één uur muziek in de vijf jaar komt” maar logenstraft zijn eigen woorden in de toegift: een jamsessie waarin hij in luttele minuten een meesterwerk creëert. Dan blijkt: juist wanneer Kyteman en zijn perfect ingespeelde groep zich laten leiden door soepele, spontane muzikaliteit, stijgen ze live tot ongekende hoogte.

The Kyteman Orchestra. Vanavond Tivoli, Utrecht, zaterdag op Paaspop, Schijndel. Inl: www.kyteman.nl ***