Uitspraak over Fortis-debacle effent weg voor schadeclaims

Er was sprake van misleiding, van strategisch zwalkend beleid, van ernstig tekortschieten, van verzwijging van koersgevoelige informatie. Fortis voerde op vele fronten wanbeleid.

Wat deed de leiding van Fortis eigenlijk wel goed in de moeilijke jaren voorafgaand aan de ondergang van de bank? Die gedachte drong zich op toen president Peter Ingelse van de Ondernemingskamer van het Amsterdamse gerechtshof vanochtend anderhalf uur lang een vernietigend oordeel uitsprak.

De Ondernemingskamer, de exclusieve arbiter in Nederland voor geschillen tussen aandeelhouders en directies, kwam met 122 pagina’s vol oordelen over het gedrag van de voormalige bank- en verzekeringsinstelling. Dan weer „misleidend”, dan was de leiding weer „ernstig tekortgeschoten” en wel zeven maal luidde het vonnis wanbeleid: in strijd met de elementaire beginselen van verantwoord ondernemerschap, zoals de rechter dat noemde.

Een hard oordeel dat niet snel geveld wordt. Kranten- en boekenuitgever PcM (waar deze krant onderdeel van was) maakte het twee jaar geleden mee. Eind vorig jaar stelde de Ondernemingskamer na ruim acht jaar procederen hetzelfde vast bij het failliete ict-bedrijf Landis.

Bank- en verzekeringsconcern Fortis kon destijds binnen een paar uur ploffen, maar waardoor gebeurde het? Boze beleggers verzochten onder leiding van de Vereniging van Effectenbezitters (VEB) een onderzoek én vaststelling van wanbeleid.

VEB-directeur Jan Maarten Slagter incasseerde vanochtend „zeer tevreden” zijn opbrengst: van de tien vermeende verwijten van wanbeleid wees de rechter er zeven toe: één op het vlak van het gevoerde beleid om de bank financieel gezond te houden en zes op het vlak van (het gebrek aan dan wel misleidende) communicatie.

Een eerder besluit van aandeelhouders dat toenmalige Fortis-bestuurders goed beleid hebben gevoerd en hen vrijwaart van enige aansprakelijkheid is door de Ondernemingskamer vernietigd. De uitspraak effent zo de weg voor gedupeerde aandeelhouders om bij de onderneming, die tegenwoordig opereert onder de naam Ageas, en haar toenmalige bestuurders schadevergoeding te claimen.

Fortis’ ondergang kent vele verliezers. Pensioenfonds ABP, dat zijn pensioenen gaat korten, verloor honderden miljoenen met beleggingen in Fortis, net als LIA, het beleggingsfonds van de staat Libië. Voor de Chinese belegger Pang Da die aan de vooravond van Fortis’ ineenstorting een strategisch belang verwierf, loopt de schade in de miljarden.

Van meet af aan stelde de VEB dat Fortis geen onschuldig slachtoffer was van de kredietcrisis. Het voormalige concern had de problemen over zichzelf afgeroepen toen het – samen met twee buitenlandse banken – op 29 mei 2007 een vijandig bod op ABN Amro uitbracht.

Een grote meerderheid van de aandeelhouders van Fortis steunde overigens destijds de onconventionele overnameplannen van Fortis – plannen waarbij ABN Amro onder drie partijen verdeeld zou worden.

Juist in zijn pogingen aan geld te komen om de overname te betalen, ging Fortis over de schreef. De leiding verzweeg cruciale informatie voor de financiële markten. Daarvoor is zij al eerder meerdere malen beboet door de Autoriteit Financiële Markten en onlangs stelde de rechtbank in Utrecht vast dat de top van Fortis de buitenwereld misleid heeft en daarvoor aansprakelijk kan worden gesteld (zie inzet).

De door de VEB gewenste enquête kwam er ook. Op 25 november 2008 werd het verzoek van gedupeerden gehonoreerd: en wat voor één. Toen het hof het onderzoek gelastte dat maximaal 600.000 euro mocht kosten, repte directeur Slagter van de VEB direct van „het grootste onderzoek ooit verordonneerd door de ondernemingskamer”.

De onafhankelijk deskundigen die het onderzoek uitvoerden kwamen daarna nog driemaal terug om een verhoging van het budget te vragen. Het werd uiteindelijk een studie die tussen de 2 en 2,35 miljoen euro kostte.

De zaak rond Fortis gaat over een bank- en verzekeringsbedrijf dat in die hoedanigheid niet meer bestaat. Fortis werd ooit de overkoepelende naam voor een samenraapsel van banken en verzekeraars uit de Benelux. Verzekeraar Amev, ASR, de VSB Bank, de Generale Bank, allemaal gingen zij op in het financiële conglomeraat. Zijn logo met allemaal gekleurde vierkantjes stond symbool voor de vele krachtenbundelingen die Fortis ‘sterk’ hadden gemaakt.

Maar de snel gegroeide instelling bleek niet opgewassen tegen de grote krachten op de financiële markten. Na de overname van ABN Amro in 2008, samen met twee buitenlandse banken, kwam het concern in geldproblemen. Het slaagde er niet in het benodigde kapitaal voor de overname op tijd aan te trekken.

In de kredietcrisis kapseisde het conglomeraat in oktober 2008. De Nederlandse overheid tilde het Nederlandse deel, Fortis NL, eruit. Het bankbedrijf werd gefuseerd met het Nederlandse deel van ABN Amro en verzekeraar ASR werd weer verzelfstandigd. De naam Fortis verdween uit het straatbeeld. De Belgische bank van Fortis werd overgenomen door het Franse BNP Paribas. Probleemkredieten werden in een sterfhuis geparkeerd.

Wat overbleef was een Belgische verzekeraar die zijn naam veranderde in Ageas. Het is deze rechtsopvolger die voor de kosten van de Ondernemingskamer opdraait.