Ophef in Britse coalitie over privacy

Eerst leek de coalitieregering in Londen de ‘Big Brother’-staat aan banden te willen leggen. Maar nu wil zij de controle op communicatie van burgers uitbreiden.

Het is paasreces in het Britse Lagerhuis. Maar gisteren verdrongen Conservatieve en Liberaal-Democratische Lagerhuisleden zich voor de camera om hun onvrede te uiten over een voorstel over datatoegang. Van hun eigen regering.

Er is nog geen wetsvoorstel, slechts een in de media uitgelekte passage uit de Troonrede, die volgende maand door koningin Elizabeth moet worden uitgesproken. Maar de plannen liggen zeer gevoelig. De regering, zo blijkt, wil politie en veiligheidsdiensten direct inzage geven in gegevens over de telefoongesprekken en het internetverkeer van alle Britten, zonder tussenkomst van een rechter. Downing Street benadrukte gisteren dat het niet gaat om de inhoud van gesprekken en e-mails, maar alleen om data over wie met wie belt of mailt, wanneer en waar.

Maar dat stelt critici niet gerust. De Britten wijzen er graag op dat burgerlijke vrijheden al eeuwen worden bevochten in hun land, en ze beschouwen privacy als een groot goed. Ondertussen is er overigens geen Europees land waar de burger met zoveel camera’s in de gaten wordt gehouden, naar schatting is er één camera op elke veertien inwoners.

Het uitgelekte plan zou de controle weer verder uitbreiden, van vaste en mobiele telefoons naar onder meer Skype, Twitter en chatrooms. En hoewel Downing Street zegt dat de informatie niet in één database zal worden opgeslagen, moeten internetproviders wél hardware installeren en de details van ieder telefoongesprek, verzonden sms of e-mail en bezochte website opslaan, zodat autoriteiten live kunnen meekijken.

Zowel premier David Cameron als vicepremier Nick Clegg uitte in het verleden kritiek op de ‘Big Brother’-samenleving die onder de vorige Labour-regering zou zijn ontstaan. De coalitieregering schrapte in de eerste maanden de invoer van identiteitskaarten, biometrische paspoorten, de aanleg van een centrale database met gegevens van burgers, en de onbeperkte opslag van DNA. Fijntjes verwees het Adam Smith Institute, een conservatieve denktank, gisteren naar het coalitieakkoord. Dat vermeldt op pagina 96 dat de regering „een einde wil maken aan het opslaan van internet- en e-mailgegevens zonder gegronde reden”.

Op het invloedrijke liberale blog LibDem Voice roerde de achterban van de kleinste coalitiepartner zich gisteren hevig. „Ik heb de details nog niet gezien – niet dat ik er niet om heb verzocht – maar het is me duidelijk dat we juist meer waarborgen moeten hebben, niet meer macht voor de overheid om data te bewaren. (..) Geen enkele liberaal kan inzagerecht van de staat steunen zonder die waarborgen”, schreef Lagerhuislid Julian Huppert. Partijvoorzitter Tim Farron twitterde: „We schaften identiteitskaarten niet af om vervolgens via sluipwegen toezicht te steunen. De Staat mag burgers niet zo maar kunnen volgen.”

Clegg probeerde zijn achterban gerust te stellen: „Ik ben tegen, helemaal tegen, het idee van een regering die e-mails van burgers leest als het haar goeddunkt en tegen de creatie van een nieuwe overheidsdatabase. Maar dat doen we niet. En ik zou het ook niet toestaan als dat het geval was.”

Het gaat de regering om uitbreiding van „bestaande wetten die al voor mobiele telefoons gelden met nieuwe technologie als Skype”.

Dominic Grieve, de hoogste juridisch adviseur van de Britse regering, die gisteren voor overleg in Nederland was, zei tegen deze krant: „Dit is niet zo’n dramatische verandering als sommigen denken. Het is altijd mogelijk geweest – vast en zeker ook in Nederland – dat wanneer de politie een misdaad onderzoekt, en wanneer vaste telefoonlijnen worden gebruikt, ze dan naar het telefoonbedrijf stapt. Maar de technologie is aan het veranderen. Veel serviceproviders houden dergelijke data niet langer in bewaring.”

Desondanks wil ook Christopher Graham, de Information Commissioner, de Britse versie van het College Bescherming Persoonsgegevens, „garanties” dat het voorstel niet in strijd is met privacyregels.

Internetbedrijven maken zich ook zorgen, al wilde geen van hen dat onder naam zeggen. Tegen The Independent zei een anonieme bedrijfsleider: „Er bestaat de kans dat als je een dergelijk inzagerecht geeft aan de Britse regering, landen als Syrië en Bahrein dat ook willen.”