Belastingen? Laat de burger ook eens kiezen

Het werk zit er op. De belastingopgave is ingevuld. Een druppel op een gloeiend tekort. Dit jaar stroomt volgens de Miljoenennota 244 miljard euro in de staatskas. Niet genoeg om de uitgaven te dekken: 28 miljard euro tekort .

In de publiciteitsgolven die politiek-Den Haag weet op te stuwen, zou je bijna vergeten dat de staatsfinanciën niet de echte economie zijn. De begroting is een afgeleide van de beslissingen en verdiensten van honderdduizenden ondernemers en miljoenen consumenten. De bedragen die in het Catshuis over tafel gaan, betreffen geld dat eerst moet worden verdiend.

Het is ons geld. Dus waarom alles overlaten aan die zes mensen op het terras van het Catshuis?

Thuis meespelen kan nu ook. Met dank aan het Tweede Kamerlid Ed Groot (PvdA) die het fiscale spoorboekje heeft gevraagd en gekregen van minister van Financiën Jan Kees de Jager. Groot gaf de minister de keus: of het spoorboekje, de zogeheten sleuteltabel, overleggen. Of 74 vragen beantwoorden die daarop zijn gebaseerd.

De minister gaf het spoorboekje.

Uit het draaiboek kun je bijvoorbeeld aflezen hoeveel geld het oplevert als het accijns op een pakje shag met 5 cent verhoogd wordt (10 miljoen euro) of de btw met een procentpunt omhoog gaat (2.080 miljoen euro). Zo kunt u zelf uw ideale bezuinigingspakket samenstellen, voor zover het om lastenverzwaring gaat, uiteraard.

Thuis de onderhandelaars naspelen is een mooie vingeroefening. Maar thuis meer burgermacht krijgen is natuurlijk waar het om gaat. Na het invullen van mijn belastingformulier denk ik: waarom wel betalen, maar zo weinig invloed op de besteding?

Nu is de realiteit: eens per vier jaar op een partijkandidaat stemmen. Vervolgens maar zien hoe de coalitie uitpakt en welke van mijn beleidsvoorkeuren overleven?

Dat kan beter.

Mijn voorstel: de burger beslist zelf over een deel van de besteding van zijn belastinggeld.

Hoe werkt dat? Het primaat van het begrotingsrecht van de Tweede Kamer blijft in stand, maar het parlement gaat wat macht delen met de burger. Geen belastingheffing, zonder zeggenschap over de uitgaven. Niet eens in de vier jaar, maar elk jaar bij de belastingaanslag. Bij wijze van experiment gaat de burger beslissen over de besteding van 10 procent van zijn belastingafdrachten. Je mag het geld evenredig verdelen over de verschillende departementen, maar ook kiezen.

Wie graag auto rijdt kan zijn hele 10 procent in asfalt steken. Wie liever vogels hoort, besteedt alles aan natuur. Ja, dat kan tot ‘fiscale polarisatie’ leiden, maar dat is dan de burgerinvloed. Zie het ook als recht van burgers om in coalitiebeton gegoten afspraken te corrigeren en te schaven aan voorkeuren van de politieke ‘elite’.

We beginnen op proef met de inkomstenbelasting. Daarna kan het budgetrecht van de burger bij genoeg geestdrift worden uitgebreid tot 20 of 25 procent van alle belastingopbrengsten. Wat met het referendum en de gekozen burgemeester niet lukt, moet nu wel slagen.

Zou het verschil maken als de burger meer macht krijgt? In zijn peiling van afgelopen weekeinde komt Maurice de Hond de kiezer tegemoet: hij vraagt niet naar de uitgaven waar zij wél op willen bezuinigen, maar waarop niet. Dat geeft desondanks wel een idee van de voorkeuren als de burger zelf begrotingsrecht krijgt. Dan is de top drie: geen bezuinigingen op onderwijs en gezondheidszorg én geen accijnsverhoging op benzine.

De uitkomsten stroken redelijk met de prioriteiten die denktank SCP afgelopen vrijdag optekende in zijn kwartaalverslag burgerperspectieven. Onderwijs, werkgelegenheid en zorg zijn hier de top-3.

Menno Tamminga