Mijn wereld is te klein voor onzin

In 2010 kwam het als een schok: Colin Benders, alias Kyteman (Utrecht, 1986), stopte met zijn veelgeprezen hiphoporkest. In Utrecht creëerde de trompettist een eigen muzikale kosmos en nam hij een nieuwe cd op. Vanaf komende week gaat hij op toernee. Met heel veel mensen en spullen. „Bij mijn moeder schuil ik in donkere tijden.”

IJsland

„Mijn nieuwe project begon in IJsland. Ik zocht er de stilte: geen mensen, geen afleiding. In januari is daar slechts vier uur licht op een dag. Als het licht is kom je in actie. Als het donker wordt ga je meer in je hoofd zitten. Dan komen de dromen. Dat was goed voor de creativiteit. Ik heb met mijn muziek in een incubatieproces gezeten. Ik ben er zo intensief ingegaan, mijn hele orkest, dat we tegen onze eigen limiet aanliepen. Qua creatie is er geen energie meer. Het is echt uitgewrongen.

„De cd The Kyteman Orchestra is alles wat ik hoopte. Een groot orkest, koor, zangers, rappers. Er is niets achtergebleven en we hebben het onszelf niet makkelijk gemaakt. Trots ben ik op de massieve koorstukken, wanneer het Dario Fo-koor zingt in Gregoriaanse traditie. Mijn oude hiphoporkest is behoorlijk uitgebreid, met een gevarieerd instrumentarium.”

Slotklap

„Er zal publiek afhaken. Maar er zullen ook mensen heel blij worden. Deze orkestrale aanpak is gewaagd; ik heb weer een stap verder willen gaan. En nu moet de muziek op de cd integraal naar het podium. Het zal nauwelijks passen op de podia. Ah, dacht ik toen ik de oplegger ons terrein op zag draaien: we zijn intussen zo’n reizend circus. Het enige dat mij niet gaat lukken is elk concert weer een piano om te gooien voor de slotklap in Preaching To The Choir.”

Dirigent

„Bij het hiphoporkest stuiterde ik als een soort cheerleader over het podium. Om The Kyteman Orchestra te leiden heb ik moeten bijleren: hoe houd ik de spanningsboog vast. Het koor, de musici hebben goede aanwijzingen nodig. Een kwestie van trial and error. Ik heb nu voor alle akkoorden, tempowisselingen en dynamiek een handgebaar. En kijk er vooral heel moeilijk bij.”

Routine

„Routine voelt voor mij als stilstaan. Ik wil steeds wat nieuws, geprikkeld worden. De shows met het hiphoporkest gingen supergoed. Mij bekroop het gevoel dat ik niet meer nodig was. Na het beëindigen van het vorige orkest had iedereen zijn eigen herinneringen: de sfeer in het orkest, de muziek, de hiphop, het teamgevoel. Maar verwachtingen zijn slechts buitenkant, ze zijn secundair. Ik wilde geen rekening houden met heimwee naar toen. Streng voor mezelf ben ik begonnen vanaf nul.”

Succes

„Met succes worstel ik. Ja, het maakt het mogelijk om muziekprojecten groot aan te pakken, maar verder wil ik er vooral weinig bij stil staan. Als ik hier bij Kytopia op de Zeedijk ben, heb ik mijn eigen eilandje binnen de stad. Deze straat is alles wat ik nodig heb en zoek. Het is hier overzichtelijk. Mijn wereld in mijn eigen sneeuwbol. Onze eigen realiteit. We gaan als familie met elkaar om, er is hier geen hiërarchie. Issues zijn dezelfde dag opgelost. Het is hier te klein voor onzin.

„Ik heb bewust geen radio, tv, krant. Ik stoor me aan bepaalde berichtgeving, de onderliggende gedachten, de gekleurde informatie. De haat in koppen. ‘Flat islamterrorist belegerd’, stond in de Telegraaf. Het zijn geen neutrale vermeldingen. Vandaar het nummer Angry at the World. Daarnaast vind ik het tijdverspilling om op de bank te zitten en passief mee te leven met wat anderen meemaken.”

Kraakjeugd

„Ik heb altijd veel waarde gehecht aan community-wonen. Het is fijn samen te zijn met veel mensen. Ik heb op veel plekken in Utrecht gewoond. Kraak of huur. Met mijn jongere zus en twee oudere zussen groeiden we op in een gekraakt oud-politiebureau in de Dorpsstraat in De Bilt. Een van de beste plekken. Het werd bewoond door meerdere families. We liepen overal in en uit. De deuren waren altijd open.

„Ik herinner me de grote klimboom. De woonkamer met kroonluchters, het leek een balzaal. Niets was luxe ingericht. Het was er warm en huiselijk. De kinderen van toen zijn nog steeds familie voor me.

„Ik ben opgevoed met de gedachte dat de materiële waarde van spullen zo goed als verwaarloosbaar is. Aan het einde van de rit heb je er weinig aan. Met potloden en papier waren we hele middag bezig. In de houtwerkplaats van het politiebureau vond ik een slijptol. We keken VPRO-televisie op zondagochtend. Redelijk zorgeloos.”

Uitlaatklep

„Wij speelden allemaal een instrument. Piano, saxofoon en ik trompet. Mijn vader filmde ons. Je ziet ons in die filmpjes altijd samen spelen: wild dansen in de woonkamer, er klonk altijd muziek. Ik zong in koren, werd opgeleid tot klassieke solist tot aan mijn vijftiende, zestiende. De muziek kwam via mijn moeder, zij luisterde heel breed.

„Ik was een druk jongetje. Muziek was mijn uitlaatklep, ik kon me op weinig andere dingen focussen. Mijn interesses schoten alle kanten op. School was verschrikkelijk; ik heb geen middelbare school afgemaakt. Ben slechts in het bezit van een vwo-advies.

„Snoeihard vond ik school. Ik was anders, zeker geen favoriet. Ik was druk, liep over van energie. En bovendien was ik snel boos als ik iets niet rechtvaardig vond. Mijn hele schoolperiode ben ik gepest. Het was daar eenzaam zonder vrienden.

„Ik heb het conservatorium nog geprobeerd. Trompettist Eric Vloeimans, toen mijn docent, adviseerde me mijn eigen weg te gaan. Er kwamen optredens. Het kostte me tijd om mijn ouders te overtuigen dat school voor mij niets zou doen. Toen ze inzagen dat ik het serieus meende, kwam de support.”

Neerwaarts

„Het was een harde weg vanaf mijn zeventiende. Als je niet speelt, dan eet je niet. Driekwart jaar had ik het echt heel zwaar. Ik zat zonder optredens, had geen inkomen, niets. Het was een neerwaartse spiraal, met drugs. Met uitzondering van crack en heroïne heb ik alles geprobeerd. De eerste keer vaak in mijn eentje.

„Het dieptepunt was een feestje met speed: in vol geluk genoot ik van knallende koppijn die werd verdoofd met nog meer speed en wat nog voorbij kwam. Ik ging heel snel praten en kon er uiteindelijk twee weken niet van slapen. Ik was zo verrot, dat ik nooit meer die synthetische rommel wilde.

„Van het blowen afkomen was moeilijker. Al kreeg ik er paniekaanvallen van. Vlak voor Kytemans hiphoporkest besloot ik: nu is het echt klaar. Op enkele uitzonderingen na heb ik dat volgehouden.”

Ouders

„Mijn vader is mijn manager, mijn coach. Hij was werkzaam bij de Hogeschool voor de Kunsten Utrecht. Ik vertrouw hem blind, en ik neem dingen van hem aan. Mijn moeder is vooral erg mijn moeder. Bij haar schuil ik in donkere tijden. Ze is er voor mij. Ze doet deze tournee het management, als moeder voor de hele groep. Van dakloze tot prostituee kloppen ze bij haar aan als maatschappelijk werker in Utrecht.

„Dat mijn ouders met en voor mij werken voelt logisch. Mijn muziek en mijn leven komen snel in een soort orbit terecht. Ik moet ergens op kunnen vertrouwen.”

Druk

„Soms is het druk in mijn hoofd. Dan zit er te veel in en bevind ik mij aan de binnenkant van de bubbel. Alles aan werkelijkheid blijft daarachter. Niemand heeft dan iets aan mij. Ik heb steeds overzicht nodig, moet weten waar ik aan toe ben. Hoe lang duurt een project? Of: wanneer kan ik mij terugtrekken?

„Na het jaar van mijn doorbraak ben ik vertrokken naar India. Weggeslopen eigenlijk. Ik wilde helemaal niets. Ik was er niet op voorbereid, op dat succes. En ondanks dat de stekker uit het orkest was, bleef ik in een hyperstaat functioneren.”

Dag tot dag

„In dit project sluit het produceren van een album naadloos aan op de tournee. Is dat verstandig? Nee. Ik heb het er al wat benauwd van gekregen, maar heb een knop omgezet. Door mijn tempo nu niet aan te passen aan de buitenwereld lukt het. Ik ga van dag tot dag. Mijn ouders maken mijn afspraken; onze stagiair heeft de opdracht mij elke dag wakker te bellen. Alleen in de repetitieloods met de band heb ik controle.

„Sinds negen maanden heb ik een vriendin. Door haar pak ik deze periode anders aan. Zij is mij heilig. Ik weet zaken weg te schuiven. Ik denk dat ik daardoor ook minder paniek voel.”

De cd The Kyteman Orchestra is nu verkrijgbaar. Concerten vanaf 4 april door het land (o.a. Tivoli, Paradiso) en op festivals als Pinkpop, North Sea Jazz en Lowlands.