Geen transacties belasten, maar de banken zelf

Belasting heffen op financiële transacties heeft weinig zin. Je voorkomt er geen crisis mee. Een fat tax lijkt logischer: een belasting op de inkomsten van banken en bankiers.

Het plan van de Europese Unie om belasting te heffen op financiële transacties, beter bekend als de ‘Robin Hood-belasting’, is op sterven na dood. Dat is goed, want economisch slaat het nergens op. De oorzaken van de financiële crisis, zoals te veel leningen en een buitensporige afhankelijkheid van speculatief kapitaal, zouden ongemoeid blijven.

Groot-Brittannië heeft zich altijd tegen deze belasting verzet en maakt daarmee aanvaarding door de hele Europese Unie onmogelijk. Nu heeft Nederland zich er ook tegen uitgesproken. Omdat de Duitse minister van Financiën heeft gezegd dat het ‘kleinst denkbare heffingsgebied’ voor deze belasting de eurozone is, is het slechts een kwestie van tijd voor de Robin Hood-belasting wordt begraven.

De Europese ministers van Financiën beraden zich op alternatieven. Uitgangspunt zou moeten zijn uit het inperken van excessieve risico’s en het wegnemen van ongelijkheid tussen economische activiteiten. Daarom moeten er in Europa en de rest van de wereld drie dingen gebeuren.

Ten eerste moeten landen een belasting op ‘speculatief kapitaal’ invoeren. Die moet van toepassing zijn op alle leningen van banken op de kapitaalmarkt, maar vooral op kortetermijn-leningen. De buitensporige afhankelijkheid dat soort leningen was één van de redenen dat banken als Royal Bank of Scotland en Lehman Brothers in de problemen kwamen. Belasting op speculatief kapitaal zou de banken aanmoedigen juist langetermijn-kapitaal binnen te halen of betrekkelijk stabiele deposito’s van particulieren aan te trekken. Als regeringen de banken in de toekomst weer te hulp moeten schieten, heeft de sector dan in ieder geval een bijdrage geleverd aan zijn eigen redding.

Volgens KPMG hebben tot nu toe 11 van de 27 landen van de Europese Unie – waaronder Duitsland, Groot-Brittannië en Frankrijk – zo’n heffing ingevoerd. De rest zou dat voorbeeld moeten volgen, evenals de Verenigde Staten.

Ten tweede moeten landen belastingvoordelen voor het hebben van schulden wegnemen. In de meeste landen kunnen bedrijven hun rentebetalingen van de winst aftrekken. Dit stimuleert bedrijven om veel geld te lenen. Dat besmet de hele economie, maar banken zijn daarbij wel twee maal zo kwetsbaar: ze gaan zelf méér lenen, maar ze hebben soms ook te maken met klanten met veel te hoge schulden, zoals vastgoedontwikkelaars en bedrijvenopkopers.

Ten derde moeten financiële dienstverleners voortaan gewoon BTW betalen. Bedrijven brengen BTW in rekening op wat zij aan andere ondernemingen verkopen, maar mogen ook BTW aftrekken. Dat betekent dat alleen de eindconsument die belasting hoeft te betalen. Maar dat geldt in de EU niet voor banken.

Dit heeft een aantal gevolgen. Eindconsumenten betalen te weinig voor financiële diensten, wat betekent dat ze er te veel gebruik van maken. Bedrijven betalen daarentegen juist te veel, omdat ze geen BTW kunnen aftrekken van wat zij de banken verschuldigd zijn.

De BTW-aftrek kost regeringen waarschijnlijk ook geld. Er zijn geen exacte cijfers bekend maar voor Engeland wordt het verlies geschat op tien miljard pond per jaar.

Toch is er een reden dat er geen BTW wordt geheven op financiële diensten. Banken verdienen niet in de eerste plaats aan hun diensten. Het grootste deel van hun inkomsten komt uit het verschil tussen de rente die zij berekenen voor leningen en wat zij aan hun depositohouders betalen. Het verdelen van dit verschil over specifieke klanten, zodat op iedere rekening BTW kan worden geheven, zou redelijk lastig zijn. Maar er is een andere oplossing: het invoeren van een belasting op financiële activiteiten, de fat tax. Die wordt geheven over de verdiensten van een bank en op de salarissen van haar werknemers.

De fat tax lijkt aantrekkelijk. Wie zou in het huidige klimaat bezwaar maken tegen het belasten van bankierssalarissen en bankwinsten?

Banken belasten is lastig. Maar ze hebben veel ellende in de jongste crisis veroorzaakt en de bankensector betaalt nu te weinig belasting. Bovendien werkt het huidige stelsel verstoringen in de hand werkt. Daarom is herziening van de regels zeker de moeite waard.

Vertaling Menno Grootveld