De slag om de Oude Kwaremont

Oorlog op de fiets, oorlog langs de kant. De Oude Kwaremont is samen met de Paterberg de scherprechter in de Ronde van Vlaanderen. Renners vrezen het gevaar. Boze supporters willen de Muur terug.

Wielertoeristen verkennen de Oude Kwaremont, scherprechter in de Ronde van Vlaanderen. Foto Katrijn van Giel

In volle sprint met een op drift geraakt peloton over de brede Oudenaardenbaan, om dan plots scherp linksaf te slaan richting de smalle Broektestraat. Meer dan honderd wielrenners, één gedachte: bij de eerste tien ‘opdraaien’ naar de Oude Kwaremont. Koste wat het kost, een gevecht op leven en dood. Kilometer 175 van de Ronde van Vlaanderen, het gevaarlijkste moment van het hele wielerseizoen. „Zottenwerk”, zegt oud-renner Tom Steels, nu een van de ploegleiders van topfavoriet Tom Boonen. „Dit gaat de hel zijn voor de meesten. Of de hemel, voor een enkeling.”

Dit zien de renners bij de beklimming van de Oude Kwaremont:

Heiligschennis

Drie keer beklimmen de renners zondag in de finale van de 96ste editie van ‘Vlaanderens Mooiste’ de slopende Oude Kwaremont, direct gevolgd door de steile Paterberg. De twee hellingen bij de nieuwe finishplaats Oudenaarde komen in plaats van de vaste scherprechters Muur van Geraardsbergen en Bosberg. „Heiligschennis”, roepen woedende Vlaamse wielerfans. Flanders Classics, organisator van de klassieker, ontving dreigbrieven. De burgemeester van Geraardsbergen roept op massaal weg te blijven uit Oudenaarde. Een actievoerder kondigt aan spijkers te strooien op het wegdek. „Simpele zielen”, vindt Rik Vanwalleghem, directeur van het Centrum Ronde van Vlaanderen. „En één man is genoeg, die met z’n zatte kloten spijkers gooit of letterlijk een stok in de wielen steekt. Koers is kwetsbaar.”

Is de ziel uit de Ronde, met de Oude Kwaremont als prominente helling in plaats van de monumentale Muur? „Onzin”, vindt Marc Sergeant, manager van Lotto-Belisol. „De Kwaremont is mooier dan de Muur. Je vindt daar op één helling alles wat symbool staat voor koersen in Vlaanderen. Het wringen op leven en dood in de aanloop, een nijdige klim op de kasseien. Dan denk je dat je boven bent en moet je nog een stuk vals plat tegen de wind in, nog steeds over kasseien. De ware Flandrien komt op de Oude Kwaremont altijd boven.”

De hallucinante stormloop over de heuvelen

De Ronde van Vlaanderen keert zondag juist terug naar haar wortels, stelt Vanwalleghem. „De Kwaremont is de oudste helling, al sinds 1919 in de Ronde.” Gepassioneerd leest de oud-wielerjournalist voor uit een historisch verhaal van zijn leermeester Joris Jacobs. „De Kwaremont is in het gezicht. De opwinding grijpt om zich heen. De renners rijden als gekken en in de volgerskaravaan ontstaat steevast een begin van paniek. Iedereen schijnt in het geweld van de slag het hoofd te verliezen. Het peloton breekt aan alle kanten open. De renners hijgen en schreeuwen. De auto’s proberen met scheurende banden en hels getoeter een goed heenkomen te vinden. De koerscommissarissen hangen uit het dak van hun wagen en ondersteunen hun tekortschietende verbale opmerkingen met woest vlaggengezwaai. De roes is over de Ronde gekomen. Zo gaat het ieder jaar opnieuw. De drieste, hallucinante en meeslepende stormloop over de heuvelen is begonnen.”

De laatste jaren was de Oude Kwaremont een van de eerste heuvels in de koers. „Hooguit een selectie-klimmeke”, zegt Walter Planckaert, winnaar van de Ronde in 1976 en nu ploegleider bij Topsport Vlaanderen. Maar nu is het bij de eerste passage de zevende helling in de koers, op 75 kilometer van het einde, het begin van de finale. „Een cruciaal moment”, verwacht Planckaert. „Het wordt een slag om de Kwaremont”, zegt ploegleider Hilaire Van der Schueren van Vacansoleil.

„Je kunt daar de Ronde verliezen”, voorspelt Tom Steels. „Wie niet in goede positie opdraait, in de eerste tien of vijftien, moet een serieuze inspanning doen terug vooraan te komen. Het is in de aanloop ieder voor zich. Laat remmen, te laat remmen. Tegen elkaar aan botsen, vloeken, schelden. Renners tussen de auto’s, renners op het voetpad. Je hebt voordeel met goede benen of stuurmanskunst. Maar vooral een gevecht.”

Zo’n gevecht kun je je niet voorstellen

En het gevecht zal dit keer nog gevaarlijker zijn dan anders. „Er worden risico’s genomen als in een massasprint”, weet Dirk Demol, oud-winnaar van Parijs-Roubaix en zondag ploegleider van topfavoriet Fabian Cancellara. „Niemand maakt plaats voor een ander. Dit is de Ronde van Vlaanderen. Je moet gewoon daar zijn. Dat weten alle ploegen. Het is nog gevaarlijker dan een spurt, want dan heb je alleen te maken met de sprintersploegen. Wie zelf niet met de fiets heeft gereden, kan zich dit gevecht niet voorstellen. Op tv zie je het niet.”

‘De Kwaremont is een waardemeter: heb je kloten aan je lijf of niet’

Oud-renner Hendrik Redant

Oud-renner Hendrik Redant, nu ploegleider bij United Healthcare, gold vroeger als specialist. „Wij zijn in België opgegroeid met het friemelen, wringen of een kwakske uitdelen. Ik kende het parcours van buiten. Bij de laatste elektriciteitspaal voor de bocht, dáár moet je vooraan zitten. Hier moet je naar de anderen durf uitstralen: mij passeer je niet. Of: ik passeer jou. De Kwaremont is altijd een cruciale waardemeter in de wielersport. Ben je een vechter of niet? Of zoals de Belgen zeggen: heb je kloten aan je lijf of niet? Mannen die zeggen: ik wil hier verder rijden, dus ik rijd hier verder. Voila.”

Toppers als Boonen of Cancellara zitten er vrijwel altijd bij de eersten. „Ervaring en kracht”, zegt Demol. „Respect”, vult collega Sergeant aan. „Andere renners zijn geneigd even in te houden voor de grote tenoren. Dat geeft vaak net die paar centimeter meer ruimte.” Maar praat Walter Planckaert niet van respect. „Mindere renners mogen juist geen enkel respect hebben. Integendeel. Als je goede benen hebt, ga je mee met Boonen of Cancellara. En als je ze kunt afmaken, maak je ze keihard af.”

Entree betalen voor de Ronde

Er is nog een extra stressfactor, verwacht Steels. „Er zal een enorme hoeveelheid volk zijn op de Kwaremont. Hoeveel mensen precies weet niemand. Het wordt een gekkenhuis. Ik hoop dat het goed afloopt.”

Ook Vanwalleghem vreest. „Na alle dreigbrieven zullen vanaf zaterdagmorgen speciale eenheden van politie patrouilleren. Ook de organisatie zet extra mensen in, voor de koers uit. Maar honderd procent garantie dat het alle idiotie gaat uitsluiten, heb je niet. Je kunt niet iedereen fouilleren als in een stadion. Tegen echte moedwil of kwaadaardigheid ben je machteloos. Laat ons hopen.”

Langs de weg is de slag om de Kwaremont minstens zo verbeten als op de fiets. Het lieflijke kunstenaarsdorpje op de heuvel – kippen en ezels op bemeste akkers, kerkje, losstaande huizen, schooltje en bejaardenhuis – wordt opgeslokt door de koers. Zie de gigantische viptent van organisator Flanders Classic op de top: 230 meter lang en 50 meter breed, met plaats voor 3.250 sponsors die tussen de 180 en 454 euro betalen voor een arrangement. Aan de overkant timmert concurrent Kasteel Oudeberg uit Geraardsbergen nog snel een tent in elkaar. „Dat zal toch serieus veel geld kosten hé”, zegt een voorbijganger. „Over twee jaar betalen we allemaal entree om naar de Ronde te mogen kijken.”

De Kwaremont is als wurgen, dat duurt veel langer

Het is de kern van de kritiek op organisator Wouter Vandenhaute van Flanders Classics, die de veranderingen aan het parcours zou hebben aangebracht om de vips te behagen. Raakt de ‘gewone wielersupporter’ zijn Ronde kwijt? „Het gaat hier om een nieuw concept van wielrennen”, zegt Vanwalleghem. „Enerzijds wil je de traditie, essentie en de ziel van de wedstrijd bewaren. Maar je gaat ook naar parcoursconcentratie, hogere belevingswaarde, public viewing. Door mensen bijeen te brengen op de Kwaremont, in een soort van stadion, waar je drie keer langs komt.”

Geld verdienen boven traditie? Vanwalleghem: „We gaan de mensen iets bieden binnen een nieuw exploitatief model. Dan krijg je de discussie dat het over geld gaat. Wat zou dat? De Ronde is een private onderneming. Je moet geld verdienen om nieuwe investeringen te doen. Het is niet anders. De organisatie huurt nu acht grote schermen in, voor de hotspots langs het parcours. Toiletten, medische posten, stewards, podia. Maar toegangsgeld mag je niet vragen. In Vlaanderen is hier geen serene discussie over mogelijk. De organisatie kan alleen maar zwijgen en hopen op een mooie koersdag.”

Met de apotheose in het theater van de Kwaremont, hoopt de directeur van het Centrum Ronde van Vlaanderen. „Na 230 kilometer zal het een langzame killer zijn. De Muur of de Paterberg is een nekslag. De Kwaremont is als wurgen. Dat duurt veel langer. Langzaamaan iemand dood knijpen. In elke wielerfan huist een sadist. De Kwaremont is een meer sadistische helling dan de Muur. Daar valt iemand dood of niet. Hier duurt de strijd langer. De televisie zal het prachtig in beeld brengen, met vaste camera’s en al.”