Oude zoutkoepels gebruikt voor gasopslag

De zon schijnt niet altijd, en op de wind kun je ook niet altijd rekenen. Om constant energie te kunnen leveren, slaat Eneco gas op in ondergrondse zoutkoepels.

In het eeuwenoude bos- en heidegebied ligt – verscholen achter een dijk van aarde – een ultramodern buizenstelsel. Hier in het Duitse Epe, net over de grens bij Enschede, heeft energieconcern Eneco gisteren de eerste ondergrondse gasopslag in gebruik genomen. Het terrein van 4 hectare grenst aan een natuurgebied en vanaf de weg lijkt Gasspeicher, zoals de locatie heet, op een moderne boerderij met twee grote vierkante stenen silo’s.

In uitgeloogde zoutkoepels op een diepte tussen de 1 à 1,5 kilometer wordt het gas opgeslagen. Deze zoutcavernes zijn circa 60 meter breed en 300 meter hoog (één Eiffeltoren). Vanuit Nederland kan hier snel extra gas aan het gasnet worden toegevoegd of juist worden opgeslagen.

„Gas is voor Eneco een transitiebrandstof richting volledige duurzame energie – windparken op land en zee, zonne- en biomassa-installaties”, zegt Eneco-bestuurslid Kees Jan Rameau in een kantoortje bij de ondergrondse opslag. Het energieconcern wil dat eind volgend jaar eenvijfde van alle geleverde stroom aan de 2,2 miljoen klanten uit duurzame bronnen als wind, zon, biomassa en waterkracht komt. In 2030 moet het bedrijf volledig zijn overgeschakeld op groene stroom.

De zon schijnt niet altijd, en windmolens staan ook wel eens stil omdat het niet, of juist te hard waait. Om die volatiliteit op te vangen heeft Eneco – naast een gascentrale in Rotterdam – de beschikking over twee andere gascentrales die dienen als back-up. Naast die centrales wordt Gasspeicher nu gebruikt om pieken en dalen tijdens de dag op te vangen.

In Epe heeft SGW (het Salzgewinnungsgesellschaft Wetsfalen) het zout uit de grond geloogd. Door water te injecteren, waardoor het zout oplost, en vervolgens het zout eruit te halen. Het zout uit Epe wordt via een ondergronds buizenstelsel naar industriële afnemers in Antwerpen getransporteerd.

„Het steenzout is inpermeabel, dat betekent dat het geen vloeistoffen of gassen doorlaat. Daarom is het een uitstekend afsluitingsgesteente voor olie en gas”, zegt Rameau. Het gebied is aardschokvrij, waardoor het volgens Rameau, „een veilige plek is om aardgas op te slaan”. Eneco huurt de lege zoutkoepels van SGW. Ook in Groningen worden ondergrondse zoutkoepels gebruikt voor de opslag van gas. Gasinfrastructuurbedrijf Gasunie heeft de eerste vorig jaar in gebruik genomen, onder meer omdat de druk in het Groningen gasveld afneemt. De instroom vanuit andere velden in Nederland, Noorwegen en Rusland blijft vrij constant en met het gas in de aardgasbuffer kan snel worden ingespeeld op de wisselde vraag. De extra opslag van Gas moet volgens het kabinet bijdragen aan de functie van Nederland als ‘gasrotonde’ bij de verdeling van gas in Europa.

Met behulp van grote compressoren wordt het gas in Epe onder druk van 200 atmosfeer gebracht. Dit gebeurt op een paar kilometer afstand van de zoutkoepel, want die ligt middenin een natuurgebied. Via een ondergronds buizenstelsel wordt het gas in de zoutkoepel gepompt. Op dit moment heeft Eneco één caverne in gebruik genomen, waarbij er maximaal 200.000 kubieke meter gas per uur kan worden opgeslagen. De maximale leverantie aan het gasnet is 400.000 kubieke meter gas per uur. Voordat het gas weer in het gasnet wordt gepompt, moet het eerst worden gezuiverd omdat het zoutrestanten en water bevat. Als de twee cavernes, eind 2013, volledig in gebruik zijn kan er 100 miljoen kubieke meter gas in en uit stromen – het equivalent van 5,9 miljoen gasflessen. De totale investering bedraagt circa 180 miljoen euro.

De cavernes worden ook gebruikt om gas te kopen wanneer de prijzen lagen zijn, en te verkopen wanneer de prijzen zijn gestegen. „Dat kan zeer lucratief zijn”, zegt Rameau. Afgelopen winter steeg de gasprijs voor de groothandel van 20 cent tot 40 cent. „Als je op tijd een koudeperiode voorspelt, waardoor het gasgebruik fors toeneemt, kun je energie blijven leveren tegen een betaalbare prijs.”

Volgens Eneco kenmerkt de ondergrondse gasopslag de transitiefase die het energiegebruik doormaakt. „In de eindfase wordt alle energie duurzaam verkregen”, zegt Rameau. „Met de stijgende prijzen voor fossiele brandstoffen wordt het voor particulieren steeds aantrekkelijker om zelf energie op te wekken. Die trend wordt versterkt door de technologische vernieuwingen en dalende kosten op het terrein van zonne- en windenergie.”