Op het spel staat een van de A's van de Nederlandse AAA-status

Kredietbeoordelaars als Standard & Poor’s volgen de coalitiebesprekingen op de voet. Hoe langer een akkoord uitblijft, hoe groter de kans dat Nederland zijn AAA-status verliest.

Wordt Nederland door de moeilijke onderhandelingen in het Catshuis het volgende mikpunt van de Europese schuldencrisis? Dreigen we inderdaad de AAA-status – het ultieme stempel van financiële betrouwbaarheid – te verliezen als de onderhandelaars van CDA, PVV en VVD geen akkoord weten te bereiken over hervormingen en bezuinigingen.

Die vraag kunnen alleen de analisten van kredietbeoordelaars als Standard & Poor’s of Moody’s beantwoorden. En als ze al op het punt staan Nederland af te waarderen, zullen ze dat niet snel prijsgeven. Daar is een protocol voor. Eerst wordt de regering van het desbetreffende land vertrouwelijk geïnformeerd. Een dag later wordt het nieuws openbaar gemaakt.

De rapporten van de kredietbeoordelaars zijn gebaseerd op ingewikkelde modellen die ook onderling verschillen. Standard & Poor’s, de beoordelaar die tijdens de eurocrisis het snelst overging tot ratingverlagingen, kijkt naar vijf factoren om te beoordelen of de kredietwaardigheid van een land verslechterd is.

Verdient Nederland op basis hiervan nog AAA-status? Of kan premier Rutte binnenkort een telefoontje verwachten van Yann Le Pallec, de Europese topman van S&P-topman? „Mark. We’ve got some bad news...”

Politieke score

Politieke kleur maakt S&P niets uit. Liberalen of christen-democraten kunnen niet op een hogere rating rekenen dan socialisten. Wel kijkt S&P naar de voorspelbaarheid, effectiviteit en stabiliteit van politieke instellingen. Juist de politieke score speelde het afgelopen jaar een cruciale rol in het besluit van S&P om Frankrijk de AAA-status te ontnemen. S&P waarschuwde dat de Europese politiek te traag, te verdeeld en te laks reageerde op het dreigende economisch onheil. De eurozone stond op springen en Brussel maakte de crisis alleen maar erger door te weinig bereidheid te tonen om een enorm financieel vangnet op te tuigen en moeilijke hervormingen door te voeren, oordeelde S&P.

Als Rutte niet oppast kan hij hetzelfde verwijt om zijn oren krijgen. Op internationale financiële markten groeit het besef dat hij maar moeilijk kan manoeuvreren. In een uiterst kritisch rapport schrijven economen van de Amerikaanse bank Citigroup: „Het is niet aannemelijk dat de minderheidsregering hervormingen kan doorvoeren die nodig zijn.” Citigroup wijst niet zozeer op het verzet van de PVV, maar kijkt eerder naar de rol van de PvdA. „De regering heeft de steun van de linkse oppositie nodig voor het nieuwe Europese begrotingspact. Maar juist die linkse partijen zijn tegen verdere bezuinigingen”, aldus de analisten. Volgens Citigroup behoort Nederland al niet meer tot het Europese elitegroepje, aangezien de renteverschillen met Duitsland steeds verder oplopen.

Economische score

Een land met een krachtige, rijke en gediversifieerde economie zal minder snel in betalingsproblemen komen, redeneert S&P. Ook is het belangrijk hoeveel inwoners verdienen. Rijke ingezetenen kunnen meer belastingen afdragen, wat weer goed is voor de staatskas. Als de economie gezond groeit, tenminste.

Eerst het goede nieuws. Vergeleken met het gemiddelde in de eurozone zijn Nederlanders vrij rijk. Volgens cijfers van Eurostat was het Nederlandse inkomen per hoofd vorig jaar 36.500 euro, ruim boven het gemiddelde in de eurozone van 27.000 euro. Met de gemiddelde rijkdom zit het dus wel goed. Maar het zal S&P niet ontgaan zijn dat Nederland in een recessie zit, als enige euroland met de hoogste kredietstatus.

Volgens prognoses van het Centraal Planbureau zal de economie dit jaar met 0,75 procent krimpen. Volgens economen van Rabobank heeft Nederland last van een zwakke binnenlandse vraag en zwakke buitenlandse vraag. Door de vertraging van de wereldeconomie Kan de Nederlandse export de binnenlandse economische problemen zoals de ingezakte huizenmarkt niet compenseren. Als gevolg hiervan loopt de werkloosheid op en bevindt het vertrouwen van Nederlandse consumenten zich op een dieptepunt.

De wereldeconomie zal komend jaar waarschijnlijk aantrekken. Dat is goed voor de Nederlandse export. Maar of het binnenlandse vertrouwen herstelt, zal voor een groot deel ervan afhangen of de huizenmarkt aantrekt. Komt er uit het Catshuis zekerheid over de toekomst van de hypotheekrenteaftrek?

Monetaire score

Monetair beleid kan volgens S&P een belangrijk wapen zijn om financiële crises te bestrijden. Past de centrale bank rentestanden effectief aan om groei te stimuleren of inflatie te temperen? Heeft de centrale bank voldoende middelen om niet alleen in te grijpen op financiële markten, maar ook om de reële economie te stimuleren als het nodig is?

De Nederlandsche Bank kan als onderdeel van het eurosysteem geen onafhankelijk monetair beleid voeren. De rentestand wordt bepaald door de Europese Centrale Bank in Frankfurt, waar DNB een van de zeventien leden aan tafel is. De ECB houdt de rente extreem laag. Voor het stimuleren van de Nederlandse economie is dat goed en ook gepast. Het besluit van de ECB om onbeperkt leningen aan banken te verstrekken, zorgt ervoor dat ook Nederlandse banken weer makkelijk geld kunnen aantrekken om hun activiteiten te financieren.

Externe score

Kredietbeoordelaars kijken ook of de munt van een land stabiel is. Toen S&P de kredietstatus van de VS verlaagde van AAA naar AA, vreesde de financiële wereld voor een diepe crisis. Die onrust zorgde ervoor dat beleggers juist meer vertrouwde dollarbeleggingen aangingen, waardoor de VS minder rente betaalden op de staatsschuld. De eurocrisis heeft de reputatie van individuele lidstaten geschaad, maar de euro zelf is al die tijd een stabiele munt gebleken.

Begrotingsbeleid

Een van de belangrijkste indicatoren voor een kredietbeoordelaar is de schuld- en tekortpositie van een land. Kan een land de schuld behappen? Geniet een land nog vertrouwen op de financiële markten? De casus Griekenland laat zien hoe desastreus de gevolgen kunnen zijn als beleggers niet meer geloven dat een land nog onder de schuldenberg kan uitgroeien.

Net als in de meeste eurolanden is het Nederlandse begrotingstekort opgelopen. Dit jaar zal het tekort 4,6 procent bedragen, hoger dan de Europese norm van 3 procent. Ook de Nederlandse staatsschuld ligt boven de EU-norm.

Juist om weer aan alle regels te voldoen, zitten de leiders van VVD, CDA en PVV al weken in het Catshuis. Er zal bezuinigd moeten worden, maar de Nederlandse overheidsfinanciën zijn zeker geen puinhoop vergeleken met andere eurolanden die eveneens een AAA-status genieten.

De Nederlandse staatsschuld zal dit jaar circa 69 procent van het bbp bedragen. Ter vergelijking: de schuld van Duitsland, altijd geroemd als het meest stabiele en betrouwbare AAA-land, zal dit jaar 81 procent van het bbp bedragen. Alleen Finland en het kleine Luxemburg, eveneens AAA-landen, zullen dit jaar een lagere staatsschuld hebben. Zo slecht is het dus niet eens gesteld met Nederland.

Belgische rente daalt maar blijft redelijk hoog