Er circuleren twee waarheden in Den Haag - beide zijn waar

NieuwsanalyseDe ‘hervormingsagenda’ van VVD en CDA lijkt gesneuveld om Wilders binnenboord te houden. Maar het optimisme over een akkoord is terug.

We kunnen hier uitkomen. Dit gaat de goede kant op. We zijn er bijna. Dit is het soort opmerkingen dat sinds gisteravond in de coalitie wordt gemaakt over de voortgang in de ‘tussenformatie’. Het moment van omineus oplopende spanning, dat zich in gecompliceerde onderhandelingen altijd voordoet, is deze week per saldo zonder veel blikschade gepasseerd. Dinsdag en woensdag was de afgrond in zicht. Gisterochtend maakte Geert Wilders zijn draai aan de coalitie kenbaar.

Hij is er „kennelijk” van overtuigd, zeggen ze in de coalitie, dat hij zijn gewaagde interpretatie van politiek kan volhouden: populisme voor de bühne en vergaande verantwoordelijkheid voor impopulaire maatregelen uit de Haagse binnenwereld, zoals een hogere pensioenleeftijd.

Het gevolg is dat donderdagavond, toen bewindslieden van CDA en VVD waren bijgepraat over de tussenformatie, het optimisme over een goede afloop breed werd uitgedragen. Het is nog wel een abstract optimisme. Het gaat om sfeer, minder om feiten – zo werkt Den Haag nu eenmaal: Hollandse coalitiepolitici zijn getraind om te spreken in woorden die de werkelijkheid benaderen zonder deze exact te benoemen. Wie dat laatste doet brengt potentiële compromissen in gevaar, en precies dat willen ze in de coalitie tot elke prijs voorkomen.

Zodoende staat de tussenformatie er inhoudelijk nog altijd onzeker voor, terwijl de kaarten in politiek opzicht wel zo’n beetje lijken te zijn geschud. De onderhandelingsmethode in het Catshuis houdt in dat over geen enkel thema definitieve overeenstemming bestaat zolang er geen volledig akkoord is. Niemand is gebonden aan deelakkoorden mocht de zaak mislukken. Vandaar dat nu twee werkelijkheden circuleren. Lijstjes met maatregelen waarover ‘wilsovereenstemming’ bestaat, en anonieme bronnen die verklaren dat er nog altijd geen inhoudelijke akkoorden zijn gesloten: beide zijn waar.

Toch wordt steeds duidelijker waar de tussenformatie inhoudelijk op uitkomt: de politieke overwinning van Wilders zal aanzienlijk zijn. Er komen forse bezuinigingen op onderwerpen van zijn gading, zoals ontwikkelingssamenwerking.

Bestuursleden van het CDA hebben begin deze week te horen gekregen dat de bezuinigingen neerkomen op een kwart van het budget, omstreeks 1 miljard euro. Uitkeringen en salarissen – en waarschijnlijk ook alle andere uitgaven in de collectieve sector – worden in 2013 eenmalig bevroren. De verhoging van de AOW-leeftijd, nu gepland voor 2020, wordt eerder ingevoerd. De termijn waarin werklozen recht hebben op WW, nu drie jaar, wordt ingekort.

Van belang is vooral wat in dit overzicht ontbreekt: tot nader order bestaat over een forse ingreep in de hypotheekrenteaftrek of meer eigen bijdragen en hoger eigen risico in de zorg – twee van de drie zogenoemde ‘hervormingsvoorstellen’ – géén wilsovereenstemming. Over kleine ingrepen (aflossingsplicht voor huizenkopers, eigen bijdragen op medische apparatuur) is wel een akkoord mogelijk, zeggen ze in de coalitie. Formeel kan dit nog veranderen, zo moesten de slotonderhandelingen over de zorg vanochtend nog beginnen. Maar in de coalitie wordt vastgesteld dat een groot deel van de ‘hervormingsagenda’ – een wens van VVD en vooral CDA – is gesneuveld om Wilders binnenboord te houden.

Het moment waarop een definitief akkoord naar buiten komt wordt nu op begin volgende week ingeschat, al behoort ook een spoediger afronding tot de mogelijkheden. Want het optimisme in de coalitie is terug.

Eurozone en Nederland: pagina 4-5