Dóór - of roemloos ten onder

De tussenformatie is weer op gang gekomen. De drie politici vechten voor meer dan het nationale belang.

Politiek redacteuren

Den Haag. Mark Rutte deed alsof het een gewone donderdag was. De premier fietste gisterochtend in alle vroegte naar de Haagse vmbo-school waar hij elke week twee lesuren maatschappijleer geeft. Maar het zou allesbehalve een normale dag worden.

Later op de ochtend, om tien uur, werden de onderhandelingen over extra bezuinigingen in het Catshuis hervat, nadat ze woensdag waren afgebroken, omdat ze in „een moeilijke fase” waren terechtgekomen. CDA-onderhandelaar Maxime Verhagen twitterde: „Er is voldoende perspectief om te komen tot afspraken die een antwoord geven op de problemen waar het land voor staat.” Aan het begin van de middag volgde een tweet van Geert Wilders: „Oppositie in moeilijke fase!” Een plaagstoot naar oppositiepartijen die hoopten dat de problemen in het Catshuis zouden uitmonden in verkiezingen.

Was de impasse niet meer dan spel ten gunste van de PVV om aan haar achterban te laten zien dat Geert Wilders wel een draai moet maken en veel bezuinigingen moet slikken? Het Catshuis blijft gehuld in mediastilte.

Wat wel duidelijk is: het voortbestaan van het kabinet blijft de komende dagen, of weken, op het spel staan. En meer. De drie onderhandelaars vechten niet alleen voor het landsbelang. Zij hebben een partij achter zich. En ze hebben een eigen politieke loopbaan.

Rutte en de VVD

Als de tussenformatie de komende dagen alsnog op niets uitlopen, verliest de opgewekte premier Mark Rutte zijn aura van onfeilbaarheid. Het kabinet waar „rechts Nederland zijn vingers bij zou aflikken”, zíjn kabinet, is dan mislukt, in een tijd van economische crisis waarin Nederland juist smacht naar stabiliteit. Bij een verkiezingscampagne zullen Ruttes opponenten alles aangrijpen om dat punt uit te spelen, om te voorkomen dat Rutte toch de premiersbonus zal opstrijken.

Voor hem en zijn partij zijn er dus vele redenen om Geert Wilders vandaag, en mogelijk bij de onderhandelingen de komende dagen, tegemoet te komen.

Verhagen en het CDA

De kleinste regeringspartij wordt de facto nog geleid door Verhagen. Hoelang nog? Verhagen zei dat hij niet beschikbaar is als de volgende lijsttrekker of partijleider. Na een val van het kabinet kan hij zich voegen bij de 79.000 Nederlandse mannen van middelbare leeftijd die naar nieuw werk zoeken. „Ik neem mijn verantwoordelijkheid”, zei hij twee maanden geleden, „en verklaar dat ik géén leider wil worden. We zijn nu een verdeeld huis en daar kunnen we niet te lang mee doorgaan.”

Na 25 jaar bij de partij neemt Verhagen daarmee afstand. Alleen: het CDA blijft „gespleten”, zoals Verhagen zelf zei. Er is geen duidelijkheid over de wijze waarop een lijsttrekker moet worden aangewezen – via een interne verkiezing of traditioneel door het partijbestuur met de voorzitter aan het hoofd daarvan? Een natuurlijke kandidaat zou vanzelf opstaan, was de belofte, maar daar is nog weinig van te zien. Of het moet Verhagen zelf zijn die in het machtsvacuüm duikt.

De grootste complicatie voor het CDA is nog wel dat niet duidelijk is waar de partij voor staat en wat de leden te zeggen hebben. Daar wordt nog aan gewerkt, peilingen laten geenszins zien dat kiezers al overtuigd zijn.

Wilders en de PVV

Het meest overzichtelijk is, als altijd, de huidige situatie voor Geert Wilders. Zet zijn PVV na 532 dagen – of een aantal meer – van gedogen een stap weg van de macht, dan verwacht niemand dat regeren of zelfs gedogen na verkiezingen opnieuw waarschijnlijk is. Het CDA zal niet opnieuw met Wilders willen samenwerken, zeker niet na een breuk. Voor de VVD en SGP geldt dat wellicht wel, maar de kans dat deze drie een meerderheid behalen is gering.