De BRICS strijden om een plaats onder de zon

De BRIC groeit als een stekplantje aan. Er is een S bijgekomen. De groep van nieuwe industriemogendheden van Brazilië, Rusland, India en China heeft vorig jaar gezelschap gekregen van Zuid-Afrika. De club was de afgelopen twee dagen voor zijn vierde top in Delhi bijeen. De landen willen een economisch en politiek tegenwicht voor het Atlantische industrieblok worden.

Ze hebben de wind in de rug. Het Westen is dominant. In de EU en de VS wonen tweemaal minder mensen dan in India, maar de Europese en Amerikaanse economieën zijn anderhalf keer groter dan die van Brazilië, Rusland, India, China en Zuid-Afrika samen. Gelet op de groeicijfers in de BRICS-landen en de kredietcrisis in het Westen zou dat in het komende decennium weleens kunnen omdraaien.

In de strijd om een plaats onder de zon proberen de BRICS-landen een eigen instrumentarium te bouwen. Steen des aanstoots is vooral de westerse hegemonie over het mondiale financiële verkeer. Zo zijn er plannen om voor een eigen ontwikkelingsbank en om de handel te berekenen in andere valuta dan de dollar. Maar concrete resultaten hebben de topconferenties tot nu toe niet opgeleverd. Ook als ze in India besluiten tot de oprichting van een BRICS-bank hebben ze nog geen reservemunt naast de dollar. De renminbi heeft die status bij lange na niet.

Voor een strijd om machtsposities schrikken de BRICS-landen terug, is ook gebleken bij het Internationaal Monetair Fonds en de Wereldbank. Bij het IMF is weer een Europeaan aan de top aangetreden. Bij de Wereldbank wordt vermoedelijk een opnieuw een Amerikaan benoemd.

De reden is politiek van aard. De BRICS-landen hebben maar twee dingen gemeen. Ze groeien sneller dan de oude industriële wereld. En ze delen een ongenoegen jegens het Westen. Maar op andere terreinen zijn de verschillen groot. Niet alleen kunnen maar drie BRICS min of meer democratisch worden genoemd, er zijn ook regelrechte belangentegenstellingen. Zo klaagt India over het protectionisme van China en weet Rusland dat het qua energie-export niet zonder Europa kan.

Het is geen toeval dat de ‘Shanghai Samenwerkingsorganisatie’, waarvan Rusland en China de spil vormen en India waarnemer is, geen factor is. Deze tegenhanger van de NAVO heeft geen eigen wereldbeeld maar is hooguit een uiting van het ‘multipolaire’ karakter van de wereld.

Maar dat betekent niet dat de intenties niet serieus zijn. De BRICS veroveren gestaag de wereldhandel. Dat deze opmars uiteindelijk ook politieke gevolgen heeft, is slechts een kwestie van tijd.