Ambtenaar straks gewone werknemer

CDA en D66 willen de bijzondere positie van ambtenaren inperken. Zij krijgen een meerderheid achter zich, maar over details is nog veel discussie.

Wie mogen er straks nog wel ambtenaar met een beschermde status blijven, en wie niet? Dat vroeg de Tweede Kamer zich gisteren af tijdens het debat over de ‘normalisering’ van postie van ambtenaren, een initiatiefwetsvoorstel van CDA en D66.

Fatma Koser Kaya (D66) en Eddy van Hijum (CDA) willen met het initiatiefwetsvoorstel van de meeste ambtenaren gewone werknemers maken. Een ambtenaar heeft geen civielrechtelijke aanstelling, zoals ‘gewone’ werknemers, maar valt onder het publiekrecht. Het geeft werknemers in dienst van de overheid een bijzondere positie. Zo kunnen zij vier keer in beroep gaan tegen ontslag. De initiatiefnemers vinden dit te kostbaar en te tijdrovend. Een gewone werknemer kan bij ontslag maar twee keer in beroep.

Gisteren bleek tijdens het debat in de Tweede Kamer dat een meerderheid zich schaart achter het wetsvoorstel van Van Hijum en Koser Kaya. CDA-Kamerlid Ger Koopmans zei dat aanpassing van de Ambtenarenwet in het regeerakkoord staat, dus dat het CDA „in principe” voorstander is. Ook VVD-Kamerlid Brigitte van der Burg zegt de normalising „een goede zaak” is, die zorgt voor „dejuridisering en ontbureaucratisering van de arbeidsverhoudingen”. Ook de PVV sprak zich positief uit over het wetsvoorstel.

Naast deze meerderheid in de Kamer, die zich voorzichtig aftekende, waren er ook nog veel vragen. Een ambtenaar heeft niet alleen bijzondere rechten, er zijn vaak ook bijzondere plichten. Zo mogen ambtenaren in dienst van Defensie bijvoorbeeld niet staken.

Daarnaast hebben veel ambtenaren een bijzondere functie,waarbij onafhankelijkheid en integriteit belangrijk zijn. Dat geldt bijvoorbeeld voor rechters en hoge beleidsambtenaren, of waar een geweldmonopolie geldt (politie, militairen). Koser Kaya en Van Hijum maken uitzonderingen in hun wetsvoorstel voor politie en het militaire apparaat, en het Openbaar Ministerie en de rechtsprekende macht. Uitgezonderd daar weer van zijn burgerpersoneel van defensie, en ondersteunend personeel van de politie. Dat is ook zo bij ondersteunend personeel van rechters en Openbaar Ministerie.

SP-Kamerlid Paul Ulenbelt vindt dit onoverzichtelijk: „De indieners introduceren iets nieuws, namelijk dat er binnen één overheidwerkgever twee systemen zijn. Bij de politie blijven agenten die een wapen dragen ambtenaren in oude zin, maar technisch personeel wordt daarvan uitgezonderd. Er zijn dan twee regelingen binnen een organisatie. Dit draagt niet bij aan de eenvoud.” De ChristenUnie wil met een amendement het hele politiebestel als uitzondering aanmerken.

Ambtenarenbonden hebben al aangekondigd in beroep te zullen gaan als het wetsvoorstel zoals het er nu ligt aangenomen wordt door de Tweede Kamer. In de oude Ambtenarenwet staat opgenomen dat bonden mogen meepraten over veranderingen in de wet. Dat is in het nieuwe wetsvoorstel omzeild. PvdA en SP vinden dat de bonden wel betrokken moeten worden en hebben een amendement ingediend.

Met name PvdA’er Pierre Heijnen maakte van het buitenspel zetten van de vakbonden een punt. „Ik zie dit als een sluiproute omdat men hiermee het overlegvereiste omzeilt dat op overeenstemming is gericht.” Hij verweet met name D66 hiermee de vereisten van de rechtstaat niet in acht te nemen. Hij maakt zich ook zorgen om de timing, nu ambtenaren moeten vrezen dat hun lonen bevroren worden.

De initiatiefnemers reageren binnenkort op de vragen van de Kamer. Net als Minister Liesbeth Spies (Binnenlandse Zaken, CDA).