AFM heeft nieuwe hobby

Naar het schijnt verlopen de bezuinigingsonderhandelingen in het Catshuis moeizaam. ‘PVV-leider Geert Wilders had problemen met wat er op tafel lag over onderwerpen als de zorg, de sociale zekerheid, de pensioenleeftijd en de woningmarkt.’ Kortom, met alles. Het ziet ernaar uit dat we nog wel even in onzekerheid verkeren.

Vooral als het over pensioen gaat, is onzekerheid en onduidelijkheid troef. Blijft het 65? Of wordt het toch 67? En wie garandeert me dat het tegen die tijd geen 70 of 75 wordt? Hoeveel krijg ik dan? 70 procent van het laatste salaris is al stiekem veranderd in 70 procent van het gemiddelde salaris, maar ook dat staat nu op de tocht. Dekkingsgraden gaan omlaag, reken maar nergens meer op.

Een brein houdt niet van onzekerheid. Want onzekerheid is angst. En een prikkel die angst oproept, willen we ontlopen. Dat is de functie van angst: wegwezen! Daarom keert iedereen de huizenmarkt de rug toe, heeft de belegger zijn buik vol van aandelen (totdat we weer op een top zitten), en slaakt iedereen bij het noemen van het woord pensioen een diepe zucht van afkeer: ‘geef mijn portie maar aan fikkie, ik zie wel wat het wordt.’

Ik spreek weleens een pensioenfonds en stel dan altijd de vraag waarom er zoveel onduidelijkheid en onzekerheid wordt gecommuniceerd. Het enige effect ervan is namelijk dat niemand meer iets met pensioenen te maken wil hebben. „Moet van de AFM”, krijg ik dan te horen. Vreemd. Ik heb altijd gedacht dat de overheid wil dat mensen een goede oude dag tegemoet gaan. Nu stevenen we recht op het omgekeerde af: iedereen haakt af.

Op de website van de AFM valt te lezen dat het belangrijk is dat mensen zich bewust worden van de risico’s en onzekerheid rond pensioenen. Transparantie! Zodat ze zelf gaan zorgen voor een alternatief. Stelletje amateurpsychologen. Bewustwording leidt vaak tot het omgekeerde gedrag dan wordt beoogd. Ook in dit geval: het percentage mensen dat beseft dat zijn pensioen niet waardevast is, is enorm gestegen. Tegelijkertijd loopt niemand warm voor levensloopregelingen of andere aanvullende verzekeringen. Gedachten bepalen niet ons gedrag. Onderhuidse angsten en negatieve associaties wel.

Wat dat betreft heeft pensioen het al niet gemakkelijk. Pensioen wordt verkocht als een periode van vrijheid, vakantie en geluk, maar onbewust associëren de meeste mensen pensioen toch vooral met armoede, ziekte en de naderende dood.

Waarom begeeft de AFM zich op het terrein van psychologie en communicatie? Het is duidelijk een onderwerp waar ze geen kaas van hebben gegeten. Hopelijk hebben ze meer verstand van banken en verzekeren.