Niet alle piraten zijn lieve jongens

Houd je ook van zeerovers en piraten? Op een expositie in Rotterdam zie je dat het vaak geen lieverdjes waren. En dat ze nog steeds bestaan!

Illustratie van kunstenaar Arne Zuidhoek, te zien op de expositie ‘Echte Piraten’.

Hoe ziet een echte piraat eruit? Heeft hij een houten been, een ooglapje en een papegaai op zijn schouder? Bij het Maritiem Museum in Rotterdam kun je op zoek gaan naar de waarheid.

De tentoonstelling Echte piraten is een soort speurtocht waarbij je van alles te weten komt over piraten. Bij de ingang ligt een mand met blacklight-zaklampjes waarmee je verborgen letters zichtbaar kunt maken. Als je op de schijnt, kom je allerlei geheimen te weten. Zoals hoe lang Grote Pier was, de Friese piraat die in de zestiende eeuw leefde. Nooit van gehoord? Hij kaapte op de Zuiderzee (waar nu het IJsselmeer ligt) heel veel schepen van de Hollanders. Met zijn piratenbende ‘De Zwarte Hoop’ was de ‘Schrik van de Zuiderzee’.

Wist je dat er nog meer Nederlandse piraten waren? Piet Hein bijvoorbeeld. Misschien ken je het liedje over hem wel. In Nederland is hij een held, maar in Spanje wordt hij gezien als een schurk. Hij stal in het jaar 1628 de Spaanse vloot met zilver die op weg was van Zuid-Amerika naar Spanje. Met de opbrengst, meer dan 11,5 miljoen gulden (dat zou nu meer dan een half miljard euro zijn) bekostigden de opstandige Nederlanders hun strijd tegen de Spanje, tijdens de Tachtigjarige Oorlog (1568-1648).

Piet Hein wordt in de geschiedenisboekjes geen piraat genoemd, maar een kaper, omdat hij ‘kapersbrieven’ had gekregen van de Nederlandse overheid. Daarin stond dat hij schepen van landen waarmee Nederland in oorlog was in beslag mocht nemen, ook als het geen oorlogsschepen waren. Bij thuiskomst kreeg hij geen straf maar een beloning.

Het Maritiem Museum heeft een leuke manier bedacht om je door de tentoonstelling te leiden. Er zijn steeds twee deuren met een vraag erboven, zoals: ‘Houden alle piraten van vechten?’ Je kunt kiezen tussen een deur met ‘ja’ en een deur met ‘nee’. Daarachter vind je de antwoorden. Zo kom je telkens iets nieuws te weten over piraten.

Lopend door de tentoonstelling verandert je beeld van piraten. Eerst denk je misschien alleen nog aan Jack Sparrow uit de Pirates of the Carribbean-films. Of aan Piet Piraat. Avontuurlijke helden, geen schurken. Daarna maak je kennis met de echte piraten die er vroeger waren, zoals Grote Pier en Piet Hein. En ten slotte kom je erachter dat er nog steeds piraten bestaan. Niet in Nederland, nee. Maar wel bij de oost- en westkust van Afrika, in Zuidoost-Azië en in het noorden van Zuid-Amerika. Handelsschepen worden daar nog wekelijks aangevallen door piraten. Die gebruiken geen enterhaken en kanonnen meer, maar machinegeweren en granaten.

De tentoonstelling zet je aan het denken. Zijn piraten goed of slecht? Het antwoord is niet altijd eenvoudig. Het hangt er maar van af aan welke kant je staat. Dat was bij Piet Hein al zo, en dat is nog steeds zo. In het museum is een film te zien over een Somalische piraat. De piraat vertelt dat hij de bemanning van handelsschepen gevangen neemt en losgeld voor hen vraagt. Hij deelt zijn buit met zijn familie. „Overal word ik warm onthaald”, zegt hij. „Ik ben geen crimineel.”

‘Echte piraten’, t/m 10 maart 2013 in Maritiem Museum in Rotterdam. Geschikt voor kinderen van 8-12 jaar met hun (groot)ouders.