Een omaatje help je in je eentje, Kony vang je met zijn allen

Gisteravond werd in de Balie gediscussieerd over de video Kony 2012. Het debat ging over ‘consumptief activisme’ en het zoeken naar zingeving.

„Het leek ons grappig als er vanavond niemand naar dit debat was gekomen”, zegt Mirthe Frese, programmamaker bij de Balie. „Dan was de hype bewezen.” Gisteravond was er in Amsterdam een debat over Kony 2012, de video die opriep om de Oegandese rebellenleider Joseph Kony te vervolgen. De video werd de afgelopen tijd meer dan 100 miljoen keer bekeken. Toch is het volgens sommigen alweer oud nieuws. Twee dagen na verschijning sloeg het enthousiasme over de film om in achterdocht en kwam een storm van kritiek op gang. Invisible Children, de organisatie achter Kony 2012, zou te veel geld uitgeven aan videoproducties en te weinig aan projecten in Oeganda. Regisseur Jason Russell werd vorige week opgepakt wegens openbaar wangedrag.

Ondanks de kritiek zit de zaal vol. Het publiek, grotendeels twintigers en dertigers, is mondig. Een aantal aanwezigen vindt het filmpje ontroerend en zelfs aanzetten tot actie, anderen vinden het vooral manipulatief.

Frese vraagt aan het publiek waarom we hiervoor nog nooit van Kony hebben gehoord. Marcia Luyten, journalist in Kampala, rekent dat de Nederlandse media aan. „Toen ik erover wilde schrijven, kreeg ik mijn verhalen aan de straatstenen niet kwijt. De complexiteit en ellende van Oeganda verkoopt zichzelf niet makkelijk. We zijn niet nieuwsgierig, naar diep donker zwart Afrika.”

Daarentegen verkoopt Kony 2012 zichzelf uitstekend. „De video is gepolijst, opzwepend en versimpelt het conflict. Dat is wat werkt”, zegt Fabian Wolf, campagneleider bij de organisatie Stop Kony Nederland.

Een medewerker van Artsen Zonder Grenzen legt uit dat zijn organisatie conflicten niet versimpelt, maar is wel jaloers op het succes van de video. „Wij mogen blij zijn als honderd mensen onze films bekijken.” Een jongen in de zaal staat op. „De nieuwsconsument kan ingewikkelde verhalen aan. Neem het boek Congo van David van Reybrouck of What is the What van Dave Eggers. Die behandelen conflicten in Afrika heel genuanceerd en dat werden bestsellers.”

Mark Woerde van reclamebureau Lemz verklaart het succes van Kony 2012 op een andere manier. Hij deed onderzoek naar zingeving en gelooft dat ‘anderen helpen’ voor veel mensen belangrijk is. Een groot deel weet alleen niet hoe. „Kony 2012 geeft mensen een gevoel van zingeving.” Onze generatie, vult Fabian Wolf aan, groeide op zonder vijanden. „We willen allemaal ‘iets’ doen.” Onzin, zegt Warner ten Kate, die betrokken was bij de vredesbesprekingen tussen de LRA en de regering van Oeganda. „Je kan elke zaterdag eenzame omaatjes helpen met boodschappen doen. Kony 2012 is consumptief activisme; jij bent op zoek naar een vijand waar je gemakzuchtig iets tegen kan doen.”

Maar een omaatje helpen doe je in je eentje, terwijl Kony 2012 volgens velen juist het ‘wij-gevoel’ aanwakkert. In de video zie je duizenden jongeren wereldwijd met hun vuisten omhoog protesteren. „We willen allemaal uniek zijn”, zegt columniste Sarah Sluimer aan het einde van de avond. Toch zijn we volgens haar stiekem op zoek naar verbondenheid. „Zelfs de kritische deconstructie van de film werkte verbindend. We lieten zien: wij laten ons niet voor het karretje spannen.”