Wij zijn terug, wil Irak maar zeggen

Met de Arabische top wil Irak bewijzen dat het weer meetelt in de regio. Het land wacht zenuwachtig af hoeveel Golfvorsten morgen aanwezig zullen zijn.

Redacteur Midden-Oosten

Rotterdam. Bagdad is gebarricadeerd voor de eerste Arabische topconferentie in de Iraakse hoofdstad sinds voorjaar 1990, enkele maanden voor Saddam Hussein het buurland Koeweit bezette. Gisteren is het circus begonnen met een ministersconferentie en morgen komen de Arabische leiders bijeen. Tienduizenden militairen en agenten zijn opgetrommeld, straten afgesloten en wegversperringen uitgebreid om terroristen de pas af te snijden. Alle inwoners hebben zondag een week vrij gekregen in de hoop dat ze thuisblijven. Door de veiligheidsmaatregelen kunnen ze zich toch al nauwelijks meer verplaatsen.

De maatregelen zijn niet voor niets: terreur eist elke maand honderden levens. Vorige week nog ontplofte een bom bij het ministerie van Buitenlandse Zaken, vlakbij de Groene Zone waar de top plaatsheeft.

Maar de regering van premier Nouri al-Maliki heeft daarnaast intensieve politieke actie ondernomen om de top niet alleen zonder ongelukken te laten verlopen, maar er ook een succes van te maken. In een diplomatiek offensief heeft zij met aanzienlijke concessies een reeks oude problemen met Koeweit en Saoedi-Arabië opgelost en toenadering gezocht tot Egypte en Tunesië. Het succes van de top wordt mede afgemeten aan het aantal leiders dat aanwezig is.

Irak wil met deze top bewijzen dat het weer helemaal terug is in de Arabische wereld. Saddams Irak was sinds de bezetting van Koeweit een paria, en na de Amerikaans-Britse invasie van 2003 verdween Irak helemaal van de Arabische kaart. In december zijn alle resterende Amerikaanse militairen vertrokken – de Britten waren al weg – en daarmee is alle twijfel aan de Iraakse onafhankelijkheid verdwenen.

Een jaar geleden stond de top ook al in Bagdad gepland. Saoedi-Arabië en andere Golfstaten wisten toen een jaar uitstel af te dwingen, officieel onder verwijzing naar de Arabische opstanden die net waren afgerond (Tunesië, Egypte) of nog aan de gang waren. Maar in werkelijkheid straften ze Irak voor zijn protesten tegen de Saoedische militaire invasie van Bahrein, die de Bahreinse autoriteiten meer armslag had gegeven om de shi’itische democratiseringsbeweging te onderdrukken. De conservatief-sunnitische Golfstaten gruwen hoe dan ook van het Iraakse bewind, dat sinds de val van Saddam Hussein door de verachte shi’ieten wordt gedomineerd en waarmee de grote vijand Iran nauwe relaties onderhoudt.

Irak wacht nu zenuwachtig af hoeveel Golfvorsten morgen aanwezig zullen zijn. Voor Saoedi-Arabië zijn de Iraakse concessies – zoals de repatriëring van Saoedische terreurverdachten – niet genoeg om koning Abdullah naar Bagdad te laten afreizen.

Het volgende grote probleem is de kwestie-Syrië, die bovenaan de agenda staat. Westerse leiders verwijzen vaak naar het Arabische plan voor Syrië, dat met name oproept tot het onmiddellijke vertrek van president Bashar al-Assad, en suggereren daarmee Arabische eenheid.

Maar in werkelijkheid zijn de Arabische landen verdeeld. De Golfstaten willen zo snel mogelijk af van Assad, in de eerste plaats om zijn bondgenoot Iran een zware slag toe te brengen. Maar Irak is erg bezorgd dat er daarna een conservatief-sunnitisch bewind in Damascus aan de macht komt. Welke invloed zou zo’n regime hebben op de sunnitische minderheid in Irak en wat zouden de gevolgen zijn voor de Iraakse veiligheid? Daarom heeft premier Maliki de laatste tijd juist toenadering gezocht tot Assad. Irak kan het zich ook niet permitteren zijn grootste handelspartner Iran van zich te vervreemden.

Meer landen zitten niet op één lijn met de Golfstaten over Syrië: Libanon, Algerije en Egypte nemen een voorzichtiger houding in. Syrië zelf is niet uitgenodigd.

De Iraakse regering heeft al laten doorschemeren geen nieuwe resolutie over Syrië te verwachten. Maar wat blijft er dan over? De bevolking van Bagdad begrijpt niet goed waarom ze voor deze top moet lijden. Niet alleen zit ze thuis vast; de transportproblemen hebben ook voor een verdubbeling van de voedselprijzen gezorgd.