Wat Teeven wil, dat werkt niet

Het strenger straffen van criminele jongvolwassenen leidt eerder tot meer dan tot minder recidive, volgens het adviesorgaan van Justitie.

Politiek redacteur

Den Haag. Nederland wordt niet veiliger door het strengere strafrecht dat het kabinet voorstelt. De samenleving kan er zelfs onveiliger op worden. Die kritiek klinkt uit wetenschappelijke hoek en uit de Tweede Kamer op de repressieve aanpak van staatssecretaris Fred Teeven (Veiligheid en Justitie, VVD).

Vandaag komt de Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming (RSJ) met een zeer kritisch advies over het adolescentenstrafrecht dat Teeven wil invoeren. De Raad, onafhankelijk adviesorgaan van het ministerie van Veiligheid en Justitie, is op zich vóór apart adolescentenstrafrecht, maar tegen de manier waarop Teeven het wil inrichten. De aanscherpingen helpen niet voorkomen dat jongeren in herhaling vallen. „Een zwaardere en repressievere aanpak leidt eerder tot meer dan tot minder recidive”, schrijft de RSJ.

De kern van Teevens voorstel is dat rechters flexibeler kunnen zijn bij het opleggen van sancties aan jongeren rond de achttien jaar. Hij noemt het een „breed en samenhangend sanctiepakket”, voor jongeren van 15 tot 23 jaar. Maar volgens de RSJ legt Teeven in zijn plan te veel nadruk op vergelding, in plaats van op opvoeding en behandeling. En, constateert de Raad, met Teevens voorstellen staat niet langer het belang van de ontwikkeling van de jongere voorop. Dat is onwenselijk en in strijd met het Internationaal Verdrag voor de Rechten van het Kind.

Twijfels bestaan ook over een ander wetsvoorstel dat Teeven gisteren bekendmaakte. Hij wil mogelijk maken dat mensen die veroordeeld zijn voor ernstige geweld- of zedenmisdrijven voor de rest van hun leven onder toezicht kunnen komen. Daarbij zou het niet uitmaken of de dader tbs heeft gehad of alleen celstraf heeft uitgezeten. De rechter zou voor zulke zware gevallen elke vijf jaar opnieuw moeten bepalen of de vrijheidsbeperkende maatregelen moeten worden verlengd. Daarbij valt te denken aan een verbod op het gebruik van drugs of alcohol of een verplichte zorgbehandeling. Dit zijn geen strafverzwaringen, zegt de staatssecretaris, maar maatregelen om de samenleving te beschermen.

Het plan creëert vooral schijnveiligheid in plaats van echte bescherming, vindt onder andere de PvdA. „Op papier kun je alles mogelijk maken, maar de praktijk werkt vaak anders”, zegt PvdA-Kamerlid en oud-rechter Jeroen Recourt. Hij vergelijkt Teeven met een politieman die in een noodsituatie niet zijn pistool trekt, maar een handboek voor regels opstelt over wat hij zou moeten doen in zulke omstandigheden. „Dit kabinet besluit om mensen van de wieg tot het graf in de gaten te houden”, zegt Recourt. „Ze zitten op controle en repressie, terwijl het logischer zou zijn om voor ex-tbs’ers de geestelijke gezondheidszorg goed te regelen. En dáárop wordt juist bezuinigd.” Wel erkent hij dat er uitzonderingen bestaan, waarin levenslang toezicht op bijvoorbeeld medicijngebruik nuttig kan zijn. „Belangrijker is dat de uitvoering van huidige regels eens goed gebeurt, in plaats van steeds de mogelijkheden op papier uit te breiden.”

„Niet constructief” noemt ook hoogleraar reclassering Van der Laan het plan voor levenslang toezicht. „Er zijn nog geen aanwijzingen dat langdurige ondertoezichtstelling helpt.” Teeven wil dit omdat bij ex-tbs’ers het risico dat ze in herhaling vallen na verloop van tijd toeneemt. Maar juist daar zit een probleem, zegt Van der Laan. Als het goed met iemand gaat, daalt de intensiteit van de begeleiding automatisch. „Op die manier geef je mensen ook iets om naar toe te werken. Dit zou betekenen dat je iemand onder toezicht hóúdt, ook als het al jaren goed gaat.”

Lees ook het commentaar over het voorstel van Teeven, pagina 19