Vrijheid in geding bij zorgwet VS

Burgers verplichten om zich te verzekeren tegen ziekte- kosten, mag dat van de grondwet? Het Amerikaanse Hooggerechtshof buigt zich over deze vraag. Buiten eisen betogers hun vrijheid op. ‘Ik betaal niet voor abortus.’

Artsen en verplegers hebben zich verzameld buiten het Hooggerechtshof in Washington. Ook onder artsen heerst verdeeldheid over de zorghervormingen van Obama. Foto AFP

Dit zullen jullie in Europa nooit begrijpen, zegt Dick Jordan, gepensioneerd fabrieksarbeider en opa van vier kleinkinderen. Jordan, een grijze man met een baseballpet op, had een jaar of tien geleden geen ziektekostenverzekering, voordat hij een verplicht ziekenfonds voor gepensioneerden nam. Het was prima om onverzekerd te zijn, zegt hij. Hem mankeert nooit wat, en als hij een keer naar het ziekenhuis moet, betaalt hij wel contant. „Dit is eerlijk, toch? Ik spaar voor als ik ziek ben. Niemand verplicht mij om een verzekering te nemen die ik niet gebruik.”

Dick Jordan en zijn vrouw Nancy zijn vanuit Alexandria, Virginia, naar Washington gekomen om te protesteren voor het gebouw van het Amerikaanse Hooggerechtshof. De negen rechters buigen zich daar deze week over de vraag of het nieuwe zorgstelsel van president Obama, waarvan het leeuwendeel in 2014 ingaat, grondwettelijke basis heeft.

Jordan is fel tegen het nieuwe stelsel. Vanochtend schreef hij op een A4-tje: „Ik ben hier voor mijn kleinkinderen.” Als zij later volwassen zijn, zegt hij, moeten ze de keuze hebben of ze wel of geen ziektekostenverzekering nemen. Ernstig: „Als de overheid hen dwingt, dan wonen ze niet meer in het vrije Amerika. Straks moeten ze naar een verzekeraar die ook abortus vergoedt. Daar betalen zij via hun premies dan aan mee. Het is schandalig dat de overheid mensen een gewetenspositie opdringt.”

Formeel praat het Hooggerechtshof deze week niet over de kwestie of een nieuw zorgstelsel een goed idee is of niet. De negen rechters buigen zich in een historische zitting over de vraag of de Amerikaanse Grondwet het stelsel toestaat. Met name het zogeheten ‘individuele mandaat’, de kern van de wet die erin voorziet dat iedereen verplicht verzekerd wordt, lijkt een groot juridisch obstakel.

Deze dinsdag staat het belangrijkste onderdeel van de wet op het programma. Straks krijgen mensen die onverzekerd rondlopen een (symbolische) boete. De negen rechters hoorden juristen over de vraag of dat volgens de Amerikaanse Grondwet mag. De rechters – vijf zijn benoemd door Republikeinse presidenten, vier door Democraten – waren overwegend kritisch. Dat zou er volgens waarnemers op kunnen wijzen dat het zorgstelsel van Obama wel eens verworpen kan worden.

Buiten de zitting is Amerika weer even verdeeld over de gezondheidszorg als in 2009 en 2010, toen president Obama zijn zorgwet door het Congres loodste. Alle Republikeinen stemden destijds tegen, veruit de meeste Democraten waren voor.

Langs die lijnen is Amerika nog altijd verdeeld. Het debat wordt weer overal gevoerd: voor- en tegenstanders discussiëren op radio, televisie en internetfora. Centraal staat telkens weer deze, in Amerika gevoelige vraag: hoe ver mag de invloed van de federale overheid in levens van burgers reiken?

De stoep van het Hooggerechtshof, waar de rechters binnen hun zitting houden, is veranderd in een politieke markt. Honderden demonstranten verzamelen zich dagelijks voor de majestueuze trappen en voeren op luide toon discussie.

De tegenstanders zijn ruim in de meerderheid. Ze dragen borden als ‘Obama verklaart de oorlog aan religie’, of ‘Dood het voordat het zich verspreidt’. Sarah White, een jonge vrouw uit Pennsylvania en „hartstochtelijk voorstander van Obamacare”, gaat het gesprek aan met een oudere man. Hij is activist van de Tea Party in Virginia, en draagt de herkenbare gele Tea Party-vlag met slang en motto: ‘Stap niet op mij’. „Wat hebben jullie toch tegen een verzekering?”, vraagt ze aan de man. „Dat is een kwestie van beschaving.”

„Om straks jouw abortus te betalen? Dat doe je maar zelf.”

„Laat die discussie erbuiten!”, roept ze. „Ik heb het helemaal niet over abortus.”

„Ik moet een product kopen van de overheid en krijg straf als ik dat niet doe. Ik ben niet vrij meer.”

Het is frustrerend, zegt White, terwijl ze wegloopt van de demonstranten. „Voor veel mensen is een vaag idee van vrijheid belangrijker dan een goede verzekering. In plaats van met zijn allen achter het zorgstelsel te staan, wordt moeilijk gedaan.”

Een op de zes Amerikanen heeft geen ziektekostenverzekering. Als ze naar de dokter of het ziekenhuis moeten, betalen ze de kosten zelf. Jaarlijks gaat 2,5 biljoen dollar, ruim 17 procent van het bruto binnenlands product, op aan zorgkosten. Toch is een meerderheid van de Amerikaanse bevolking tegen een verplichte ziektekostenverzekering, waar Obama’s wet vanaf 2014 in voorziet. Volgens de laatste peiling van bureau Rasmussen wil 56 procent dat de wet wordt ingetrokken – 39 procent wil hem handhaven.

Onder meer de conservatieve denktank Heritage Foundation in Washington voert al jaren campagne tegen ‘Obamacare’, zoals het zorgstelsel is gaan heten. „De wet doet niet wat ze belooft”, zegt onderzoeker Edmund Haislmaier. „Het aantal onverzekerden zal vanaf 2014 halveren, van 56 miljoen nu naar 26 miljoen over een paar jaar. Maar het probleem van onverzekerden wordt lang niet opgelost, terwijl de zorgkosten volgens mijn berekening verder zullen stijgen.”

Het is bovendien de vraag of onverzekerden wel geholpen moeten worden aan een zorgverzekering, zegt Haislmaier. „De meeste onverzekerden zijn jonge, relatief gezonde mensen. Die vinden het prima om onverzekerd te zijn. Zij moeten straks meebetalen aan de zorgkosten van mensen die veel vaker naar het ziekenhuis moeten, zoals ouderen. Bovendien bestaat een grote groep onverzekerden uit illegale immigranten. Het is oneerlijk dat Amerikanen straks voor hun zorg opdraaien door hogere premies.”

„Mijn grootste bezwaar”, zegt de gepensioneerde grootvader Dick Jordan, „is dat ik mijn vrijheid straks kwijt ben. De regering wil onze levens controleren, en snapt niet dat mensen heel goed zelf kunnen kiezen welke zorg zij willen. Sommige mensen kunnen misschien geen zorg betalen, maar niemand wordt geweigerd in het ziekenhuis. Een beetje schulden maken is minder erg dan het offeren van je geweten.”